логоFacebookTwitterYouTubeeMail

Пол Рикер

       Тешкотијата на темата поднесена овде на испитување е резултат на тенденцијата на овие три дисциплини од насловот да се испреплетуваат една со друга до точката на која што дозволуваат да бидат заведени од нивните тотални цели за покривање на целосниот терен. Кој терен? Оној на дискурсот (говорот), артикулиран во конфигурациите со пошироко значење од реченицата. Со оваа ограничена клауза, би сакал да ги сместам овие три дисциплини на повисоко ниво од она на теоријата на дискурсот посматран во границите на реченицата. На ова ниво на едноставност, дефиницијата на дискурсот не е предмет на моето испитување, иако ја конституира неговата претпоставка. Барам читателот да има  предвид (според Емил Бенвенист) и Роман Јакобсон, Џ. Л. Остин и Џон Серл дека прва единица на значењето во говорот не е толку знакот под лексичката форма на зборот, туку повеќе реченицата, т. е. комплексната единица која го координира предикатот на логичниот субјект (или, со употреба на категориите на П. Ф. Стравсон кои го соединуваат чинот на карактеризација на предикатот и чинот на идентификација со постулирање на субјектот)). Па така, употребен во неговите основни единици, јазикот може да биде дефиниран со фразата: „Некој му вели некому  нешто за некое друго нешто“. Некој вели: оној кој зборува прави нешто да се случи, тоа е изговорот, чинот на говорот чијашто илокуциона сила е неделива од прецизните конститутивни правила кои, следствено, прават од него исказ, наредба, ветување. Нешто за некое друго нешто: овој однос го дефинира исказот како таков, преку соединување на значењето со она на што се однесува тоа. Некому: зборот адресиран од оној кој зборува до соговорникот го претвора исказот во комуникациска порака. Филозофијата на јазикот треба да ги разликува, во овие координирани функции, трите главни посредници кои овозможуваат јазикот да не биде цел самиот себеси: посредник меѓу човекот и светот, посредник меѓу човек и друг човек, посредник меѓу човекот и неговото јас.
        Врз основа на оваа општа позадина на дискурсот, сфатен како единица чиешто значење се наоѓа на ниво на реченицата, постојат овие три дисциплини чиишто спротивни и комплементарни цели ќе ги споредуваме сега. Преку нив, дискурсот го презема своето  вистинско говорно значење, што е артикулација преку единиците на значење, кои се многу поголеми од реченицата. Типологијата што ќе се обидеме да ја испитаме не може да се редуцира до тој степен како онаа предложена од Остин и Серл: навистина, типологијата на деловите од говорот, во смисла на илокуционата сила на изговорите, се утврдува на ниво на реченицата на дискурсот. Па така, новиот вид типологија се претставува себе над овие чинови на говорот, тоа е типологија - правилно дискурсивна, т. е. типологија за хиперфрастична употреба на дискурсот.

                                                         Реторика

       Реториката е најстарата дисциплина за дискурзивната (говорната) употреба на јазикот. Настанала во Сицилија, во шестиот век пред нашата ера. Реториката ја карактеризираат неколку главни одлики. Првата од нив го дефинира центарот од којшто, гореспоменатата област, се открива. Кога ќе дојде време да се процени амбицијата на реториката - покривањето на целото поле на дискурзивната (говорна) употреба на јазикот, првата одлика не треба да се изгуби од предвид. Она што најпрвин ја дефинира реториката се одредените типични ситуации на говорот. Аристотел одредува три, кои регулираат три жанрови: делиберативен (политички), судски и епидеиктички (пофален). Така се одредуват и трите локации: митингот, трибуналот и комеморативните собири. Специфичните видови публика ги сочинуваат привилегираните слушатели на уметноста на реториката. Ним им е заедничко ривалството на спротивните дискурси, меѓу коишто е важно да избираат. Во секој случај, намерата е една одлука (пресуда) да преовлада над другата. Во секоја од овие ситуации, контроверзата е причина за донесување одлука. Некој може да зборува, во поширока смисла, за сведочење или за процес дури и во епскиот жанр.
      Вториот критериум на уметноста на реториката се состои во улогата која ја игра аргументацијата, т. е. начинот на прикажување сместен на половина пат помеѓу наметнатоста на неопходното и неразумноста на случајното. Помеѓу доказот и лажниот аргумент вледее можниот аргумент, чија теорија Аристотел ја припишува на дијалектичното, па така прави од реториката „антистрофа“, што е одговор на дијалектичното. Јасно е дека, во трите претходно споменати типични ситуации, сме принудени да го изолираме разумниот говор, на половина пат помеѓу демонстративниот говор и насилството скриено во чисто заведувачкиот говор. Ние веќе можеме да согледаме како аргументацијата може да го освои, чекор по чекор, целото поле на практичното објаснување (каде супериорното бара дискусија, било да станува збор за етика, закон или за политика) и затоа - ќе го разгледаме ова подоцна, кога реториката ќе ја доведеме до нејзините граници - сфатена, исто така, како целосно поле на филозофијата.

          Како и да е, третата одлика ја обликува амбицијата за прераното зголемување на полето на реториката: ориентацијата кон слушателот не е воопшто напуштена од аргументативниот правилник на дискурсот; цел на аргументацијата останува убедувањето. Во оваа смисла, реториката може да биде дефинирана како техника на убедувачкиот  дискурс. Уметноста на реториката е уметност на оперативниот (агиссант) дискурс. Говорникот сака да ја освои согласноста на публиката, и ако ситуацијата одговара, да ја наведе таа публика да дејствува на посакуваниот начин. Во таа смисла, реториката е илокуциона и прелокуциона, во исто време.
          Но, како може некој да убедува? Последната одлика ни помага да ги утврдиме прецизно контурите на уметноста на реториката, изненадена во „седиштето“ од кадешто зрачи. Ориентацијата на говорникот кон публиката значи тој да почне да ги говори конвенционалните идеи што ги споделува со неа. Во тоа, аргументацијата има мала креативна функција: ја претвора согласноста заснована врз претпоставки во заклучоци. Сите меѓусебни техники (што, покрај тоа, можат да бидат многу комплексни и рафинирани) остануваат функција на вистинската или на претпоставената согласност на публиката.
         Конечно, мора да кажеме нешто за уметноста на изразот и за стилот, на коишто модернистите имаат, повеќе од тенденција, да ја сведат реториката. Ние не можеме да не ги почитуваме, пред сè, поради ориентацијата кон слушателот. Моделите на стилот - употребите на фрази и на фигуративни значења, ја прошируваат уметноста на убедувањето во уметност на задоволството, дури и кога тие се во служба на аргументацијата и кога не потонуваат во проста декоративност.
      Овој опис на седиштето на реториката веќе ја открива нејзината многузначност. Реториката никогаш не престанала да осцилира помеѓу заканата од падот на пониско ниво на грациозност и целосната потврда на убедливоста, со коишто таа посакува да биде еднаква со филозофијата.
      Ајде да започнеме со заканата од падот на пониско ниво на грациозност: сите одлики што ги опишавме индицираат дека во дискурсот постои одредена ранливост и природна тенденција кон типологија. Промената од дијалектика во лажно резонирање ја портретира, во очите на Платон, најважната тенденција на реториката. Од уметноста на убедувањето, некој преминува, без промени, во уметност на измамата. Прелиминарната согласност врз препознатливите идеи преминува во евтина предрасуда; од уметноста на задоволството се преминува во уметноста на заведувањето, што не е ништо друго туку насилство врз дискурсот.
          Политичкиот дискурс е, секако, најмногу наклонет кон овие перверзии. Она што се нарекува идеологија е формата на реторика. Но, мора да се каже за идеологијата она што е речено за реториката: таа е и најдобра, и најлоша. Најдобра: цела гарнитура симболи, верувања и претставувања кои, по пат на препознатливи идеи, го осигуруваат идентитетот на групата (нација, луѓе, партија итн). Во оваа смисла, идеологијата и самата е дискурс на замисленото устројство на општеството. Но, тоа е истиот дискурс што се свртува кон перверзија штом ќе изгуби контакт со првата вредност која се однесува на првобитните настани, и станува дискурс кој го оправдува утврдениот ред. Не сме многу далеку од функцијата на дисимулација и на илузија, што Маркс  ги осудува јавно. Така, идеолошкиот дискурс ја илустрира декадентната патека на уметноста на реториката: од повторувањето на првобитната основа до оправдувачките рационализации, а потоа до лажните фалсификати.
      Како и да е, реториката има две тенденции: една на перверзија и една на сублимација. Врз оваа втората, реториката ја добива својата целосна потврда. Реториката вложува сè од себе во уметноста на аргументацијата; во секоја смисла на можното, таа не е ограничена од претходно опишаните социјални забрани.
       Замената на она што го нарековме типични ситуации (со нивните специфични слушатели) се јавува во две етапи. Во првата фаза, целиот човечки ред може да биде анексиран од реторичкото поле на она што се смета за обичен јазик; и тој е, ништо друго, туку функционирање на природните јазици во секојдневните ситуации на конверзација. Така, конверзацијата воведува во игра одредени интереси - а тоа се, навистина, оние страсти на кои Аристотел им ја посветува втората книга (книга 2) од својатаРеторика На тој начин, реториката станува уметност на „човечкиот, далеку човечки“ дискурс. Но, ова не е с: реториката може да понуди цела филозофија за својата авторитативност. Треба да го разгледаме само статусот на првичните проблеми во сите филозофии: хипотетички недокажливи, тие можат да напредуваат само од разгледувањето на мислењата од најкомпетентните; па така застануваат под знамето на веројатноста и на аргументацијата. Со ова нешто се занимавал Чејм Перелман  во тек на својата работа. За него, трите полиња на реториката, аргументацијата и првичната филозофија се пресекуваат.

          Не можам да кажам дека оваа претензија за севклучување е нелегитимна, а уште помалку можам да кажам дека таа може да биде докажана. Јас едноставно сакам да нагласам прво две точки:  ми се чини дека реториката не може да се ослободи ниту од типичните ситуации кои го изолираат неговото генеративно седиште, ниту од намерата која ја дефинира нејзината финалност. Имајќи ја предвид почетната ситуација, не треба да биде заборавено дека реториката го потврдува правото да управува со јавната употреба на зборот во типичните ситуации претставени, од страна на, политичките, судските и свечените собири. Во врска со овие аудиториуми си дозволувам да се повикам на оној став на филозофот Перелман, којшто говори за можноста од постоење на единствен универзален аудиториум, т. е. можноста да биде виртуелно целото човештво, или најмалку, неговите компетентни и разумни претставници. Засташувачки е тоа што оваа проценка за типичните ситуации одговара на радикалната промена во дискурзивната област. Што се однесува до финалноста на убедувањето, таа не може да биде сублимирана, исто така, до точка на фузија (мешање) со загубениот интерес на автентичната филозофска дискусија. Навистина, јас не сум толку наивен за да верувам дека филозофиите се ослободуваат не само од стегите, туку, исто така, и од патологијата која влијае врз нашите дебати. Она што останува е ставот дека целта на филозофските дискусии, во нејзините најчести форми кои преовладуваат во типичните ситуации опишани погоре (ако е тоа исто со она што го нарековме универзален аудиториум), ја трансцедентира уметноста на убедувањето и на задоволството.
        Ете зошто е неопходно да се разгледаат другите конститутивни седишта на дискурсот, другите уметности на создавањето и другите цели на говорниот јазик. (1*)

                                                              Поетика

          Ако не се ограничиме себеси да ги спротиставиме реториката и поетиката (во смисла на пишување со ритам и со версификација), може да биде тешко да ги разликуваме двете дисциплини. Ако уште еднаш се навратиме на Аристотел, значи продукција или производство на говор. Сега, не е ли само реториката - уметност на создавање говорот? Понатаму, кога Аристотел ја разгледува кохеренцијата што ја прикажува схемата на трагичната, комичната или епската поезија нејасно, дали не вели дека составот или подреденоста ) на настаните мора да ги задоволи веродостојноста и нужноста (За Поетиката (1154 а. 33-36))? Уште поизненадувачки, дали тој не вели дека во доследност со значењето на можното и нужното, поезијата учи на универзалности и така докажува дека е повеќе филозофска и дека е со повисок степен на општост од историјата (1451 б. 5)? Тогаш нема сомнение дека поетиката и реториката се пресекуваат во областа на она кое е можно.
         Но, ако тие и се пресекуваат, тоа е затоа што потекнуваат од различни корени и се пробиваат кон различни цели.
         Почетното место од коешто поезијата зрачи е, според Аристотел, митот или фабулата што поетот ја креира кога ќе позајми материјал за неговите епизоди од традиционалните раскажувачи. Поетот е мајстор не само на зборови и на реченици, туку и на фабули кои се митови или митови кои се фабули.  Локализацијата на ова јадро - што јас го нарекувам почетно место на дифузија или на проценка на поетскиот стил - е од огромна важност за конфронтацијата која следи.  На прв поглед, ова место е ограничено, бидејќи ги покрива само епиката, трагедијата и комедијата. Но, токму оваа почетна референција е таа што ја допушта спротивноста меѓу поетскиот и реторичкиот акт. Секој поетски акт претставува нов состав на собитија; реторичкиот акт - елаборација на аргументи. Навистина, има поезија во реториката до тој степен што „наоѓањето“ аргумент (во првата книга одРеториката ) е исто како вистинска новина. И има реторика во поезијата до тој степен што, за секоја скица, може да се најде соодветна тема или мисла (е израз на Аристотел). Но, акцентот не паѓа на исто место: поетот не расправа, стрицто сенсу, дури и ако неговите ликови се расправаат; расправата служи само за да го открие ликот до онаа мера до којашто тој придонесува за развојот на фабулата. И реторичарот не создава никаква фабула или мит, дури и ако е вклучен наративен елемент во претставувањето на случајот. Аргументацијата останува фундаментално зависна од логиката на можното, т. е. од дијалектиката во аристотелова (не во платонова или во хегелова) смисла, и од темата, т. е. од теоријата за лоци или топои, кои се схеми на конвенционалните идеи кои одговараат на типичните ситуации. Од друга страна, создавањето на распоредот на фабулата останува фундаментално имагинативна реконструкција на полето на човечкото дејство - имагинација или реконструкција врз коишто Аристотел го применува терминот мимесис, т. е. креативна имитација. За жал, долгата непријателска традиција н наведува да мислиме за имитацијата како копија или реплика на идентичното. И така, не разбираме ништо во круцијалната декларација на аристотеловата Поетика  според којашто епот, трагедијата и комедијата се имитации на човечките постапки. Сепак, поточно бидејќи мимесис-от не е копија, туку повеќе реконструкција преку креативната имагинација, Аристотел не е контрадикторен на себеси. Тој совршено се објаснува себеси кога го дефинира мимесисот-от како подражавање, а самата фабула како „состав на собитија“ (За Поетиката, глава 6).

         Што е тогаш почетно јадро на поетиката? Тоа е односот меѓу поиесис, и мимесис: со други зборови, тоа е односот „создавање/мит/фабула/креативна имитација“. Како создавачки чин, поезијата имитира до одредениот степен, што го предизвикува мѕтхос-от, или составот на собитија. Ова е таа новина на мутхос-от која мора да биде спротиставена на аргументацијата, затоа што таа е предизвикувачко јадро на реториката. Онаму каде што амбициите на реториката ги наоѓаат своите граници, во нејзиното внимание кон слушателот и во нејзината почит на конвенционалните идеи; поетиката укажува на јазот на новото што креативната имагинација го отвора на ова поле.
          Другите разлики меѓу двете дисциплини произлегуваат од оваа последнава. Јас ја карактеризирав реториката не само според нејзиниот метод (аргументацијата) туку и според нејзината врска со типичните ситуации, како и според нејзината цел да убедува. На овие две точки, поетиката се разликува. Публиката на епската  и трагичната поезија е собрана заради рецитирањето или заради театралната репрезентација. Публиката ја претставуваат луѓе не во улога на контролори на спротиставените дискурси, туку во улога на оние на кои им се нуди процесот на катарзата, примен преку поезијата. Катарзис-от мора да се разбере како еквивалент на медицинското и на религиозното прочистување: прочистување спроведено преку интелигентното учество во поезијата. Катарзата мора, конечно, да биде спротивставена на убедувањето. Спротивна на сето заведување и ласкање, таа се содржи во имагинативната реконструкција на двете основни чувства со коишто учествуваме во секој голем чин: страшното и жалното. Страшното и жалното се наизменично метафоризирани, на некој начин, од страна на оваа имагинативна реконструкција во која, благодарение на мимесисот, постои креативната имитација на човечките постапки.
          Сфатена на овој начин, поетиката, исто така, има свое седиште на дифузија: тоа е јадрото. Од овој центар таа може да зрачи и да го покрива истото поле како реториката. Во доменот на политиката; додека идеологијата го носи белегот на реториката, утопијата го носи оној на поетиката, до тој степен што утопијата не е ништо друго туку иновација на општествениот мит, способен, се верува, да го промени животот. А филозофијата? Не е ли и таа родена под сонцето на поетиката? Дали самиот Хегел не вели дека филозофските и религиозните дискурси имаат иста содржина и се разликуваат само на оној начин на којшто концептот се разликува од репрезентацијата, - и дека тој е сличен на затвореник, во раскажувањето и во симболизмот? Дали Перелман не ми докажа барем малку, во поглавјето Аналогија и метафора Кралството на реториката ? Зборувајќи за креативниот аспект поврзан со аналогијата, моделот и метафората, тој носи заклучоци во оваа насока: „Филозофската мисла, неспособна за емпириска верификација, се развива преку аргументацијата која тежнее да има одредени аналогии и метафори прифатени како централни елементи во светското гледиште“ (125).
         Преобразувањето на имагинативното е основна цел на поетиката. Со него, поетиката го превртува седиментарниот универзум на конвенционалните идеи кои се премиси на реторичката аргументација. Во исто време, овој ист пробив на имагинативното го  придвижува редот на убедувањето, од моментот кога станува помалку предмет на сместување на контроверзијата отколку на започнувањето  нова осуда. Оттука натаму, границата на поетиката е, како што Хегел умеел да рече, немоќта на репрезентацијата да биде еднаква на концептот.

                                                             Херменевтика

         Кое е почетното седиште на основата и проширувањето на нашата трета дисциплина? Ќе почнам со дефиницијата на херменевтиката како уметност на толкување на текстовите. Навистина, потребна е посебна уметност бидејќи географското, историското и културното растојание што го одделува текстот од читателот поттикнува ситуација на недоразбирање; што единствено може да биде совладано во групно читање, т. е. со повеќегласно толкување. Под овој фундаментален услов, толкувањето - централната тема на херменевтиката, е посматрано како теорија на повеќеслојното значење.
         Ќе се позанимавам со неколку точки што се однесуваат на овој почетен дел. Прво, зошто се инсистира на идејата за текст или за пишан труд? Дали не постои проблемот на разбирањето во конверзацијата, во усната размена на зборот? Дали не постои недоразбирање и неразбирање во она што се нарекува дијалог? Повеќе од сигурно. Но, присутноста на интерлокуторите - лице в лице, дозволува играта на прашање и одговор постепено да го прочистува меѓусебното разбирање. Со почит кон оваа игра на прашање и одговор, може да биде направен пример за херменевтиката на конверзацијата. Но, тоа би било само претхерменевтика, затоа што усната размена на зборот не ја открива тешкотијата што само пишувањето може да ја подигне, т. е. издвоено од оној што го зборува, значењето на говорот (дискурсот) повеќе не коинцидира со неговата намера. Оттука натаму, она што авторот сакал да го каже и она што текстот го означува минуваат низ различни судбини. Текстот, кој според Федар на Платон е еден вид сирак кој го изгубил својот старател, кој бил негов татко, за да се соочи сам со авантурата на приемот и на читањето. Со почит кон оваа ситуација, Вилхелм Дилтај, еден од теоретичарите на херменевтиката, мудро препорачал терминот  толкување да се резервира за да се разберат делата чијшто дискурс е фиксиран со писмо или со наслојки во спомениците на културата, што оди во прилог на значењето на поддршката на некој вид ракопис.

          И сега, кој текст? Овде е во сила случајот дека ако тој мора да се разликува од оној на реториката или на поетиката, местото на потеклото (lieu originaire) на делото за толкување мора да биде препознаено. Три места успешно се истакнуваат. Прво, во нашата Јудејско-христијанска култура, постоел канонот на библискиот текст. Ова место (lieu) е толку одредено што многу читатели паѓаат во искушение да ја идентификуваат херменевтиката со библиското толкување. Оваа идентификација не е толку вистинска дури и во оваа ограничена рамка (т. е. Библијата), бидејќи егзегезата се состои во толкувањето на добро дефиниран текст, додека херменевтиката е еден од секундарните дискурси што се однесуваат на правилата на толкувањето. Како и да е, оваа прва идентификација на местото на потекло на херменевтиката не е без причина или без ефект. Нашиот концепт на „фигура“, како што го анализира Ерих Оербах  во својот познат труд „Фигура“, останува во голема мера да ја слави првата христијанска херменевтика применета на реинтерпретацијата на настаните, на карактерите и на институциите на Хебрејската Библија во смисла на прокламирање на Новата алијанса Потоа, комплексната замисла на четирите значења на Светото писмо била развиена од грчките поглавари и комплетирана во средновековната херменевтика. Четирите значења се, всушност, четири нивоа на читање: литерарно или историско, трополошко или етичко, алегориско или симболично и анагошко или мистично. Конечно, за модернистите, новата библиска херменевтика произлегува од соработката на класичните филолошки науки и старите ракописи. Преку овој став ракописот се издигнал до неговото автентично херменевтичко ниво, т. е. до задачата за префрлување на сржта на значењето, што текстовите го презеле на себе со почит спрема културната ситуација која престанала да биде наша - во модерната културна ситуација.
          Овде, започнуваме да ги гледаме контурите на проблематиката која не е специфична за библиските или дури, општо, за религиозните текстови: борбата, како што опишав претходно, против недоразбирањето произлезено од културното растојание. Оттука, да се толкува значи да се преведе значењето од еден културен контекст во друг, според познатото правило на еквивалентност на значењето. На оваа точка библиската херменевтика се совпаѓа со другите два модалитета на херменевтиката. Навистина, веќе во ренесансата, а особено од седумнаесеттиот век наваму, филологијата во класичните текстови утврди второ поле на толкување независно од претходното. Овде, како и во претходното поле, враќањето на значењето се открива како промоција на значењето, како трансфер, или како што реков погоре, како превод без оглед на временското или на културното растојание, па дури и во негов прилог. Заедничката проблематика на ракописот и на филологијата произлегува од оваа посебна врска меѓу текстот и контекстот во којшто текстот може репутативно да се деконтекстуализира, т. е. да се ослободи од својот првичен контекст, со цел да се реконтекстуализира во нова културна ситуација, заштитувајќи го при тоа претпоставениот семантички идентитет. Задачата на херменевтиката се состои потоа во приближувањето на овој претпоставен семантички идентитет опремен единствено со ресурсите за деконтекстуализација и за реконтекстуализација на значењето. Преводот, во поширока смисла на зборот, служи како модел за оваа необразложена (несигурна) операција. Препознавањето на третото седиште на херменевтиката е можност подобро да се разбере она од што се состои оваа операција. Сега станува збор за  судската херменевтика. Судскиот текст не е никогаш без процес на толкување - правната наука - врши иновација во непишаните делови на пишаниот закон и особено во новите ситуации неупотребени од законодавецот. Така, правната наука го обезбедува моделот на иновација кој во исто време е и традиција. Перелман е еден од најдобрите теоретичари меѓу законот и науката за законот. Сега, препознавањето на ова трето седиште на херменевтиката е, исто така, можност за збогатување на концептот на толкувањето како што беше потврдено во претходните две седишта. Науката за законот покажува дека културното и временското растојание не е само бездна која треба да се премости, туку и медиум низ којшто треба да се помине. Сето толкување е реинтерпретација што ја утврдува живата традиција. Нема преобразба, нема превод без традицијата, т. е. тоа е заедницата на толкувањето.
          Ако е вакво, трислојно, потеклото на херменевтичката дисциплина, каква врска има таа, тогаш, со другите две дисциплини? Уште еднаш, феноменот кој се протега од продирањето и преклопувањето до потврдата за севклучување, доаѓа на испитување. Во споредба со реториката, херменевтиката, исто така, поседува аргументациски фази, така што таа мора секогаш да објаснува повеќе заради подобро разбирање и поради тоа што е неопходно да обедини спротивни толкувања па дури и спротивни традиции. Но, нејзините аргументациски фази остануваат подгрупа на еден поголем проект, кој сигурно не е оној на повторното создавање на ситуацијата преку ова соединување во прилог на привилегираното толкување. Примерот со четирите значења на Светото Писмо е, во овој поглед, многу инструктивен; како и претпоследниот - мудрата христијанска црква да дозволи четирите Евангелија, чиишто разлики во намерата и организацијата се очигледни, да опстојуваат едно до друго. Соочени со оваа херменевтичка слобода, може да се каже дека задачата на уметноста на толкувањето, споредена со онаа на аргументацијата (реториката), е помалку насочена кон освојувањето согласност на едно мислење врз друго, отколку таа да дозволи текстот за означува онолку колку што може: не да означува едно нешто повеќе од друго, туку „да означува повеќе“ и така да н направи да „мислиме повеќе“, според изразот на Кант  во Критика на чистиот ум

          Ова, исто така, може да рече дека оттогаш проблемот на семантичка иновација, како што сакав да кажам во Начелото на метафората е сржта на двете. Почетната разлика мора, сепак, да биде нагласена помеѓу примените на оваа семантичка иновација во херменевтиката и нејзините примени во поезијата. Ќе ја откријам оваа разлика во самото срце на поезијата.
        Треба да се потсетиме на настојувањето на Аристотел да го идентификува поиесис-от со составот на собитија или со подражавањето на обликот на фабулата. Така, новото дело живее внатре во единството на дискурсот кој ја прави фабулата. Дотолку повеќе што, иако поиесис-от е дефиниран како подражавање на дејства, Аристотел нема повеќе да го користи поимот мимесис, небаре било доволно да се оддели имагинарниот простор на митот од реалниот простор на човечките дејства. Не е реално она дејство што го гледате таму, подвлекува филозофот, туку тоа е само симулација на дејство. Оваа, повеќе дисјунктивна отколку односна, употреба на мимесис-от е толку карактеристична за поетиката што таа го раѓа она чувство коешто преовладало во современата поезија, кадешто структуралниот аспект на митхосот е задржан, додека релацискиот аспект на фикцијата е напуштен. Тоа е предизвикот што херменевтиката го презема против структуралната поетика. Би сакал да соопштам дека функцијата на толкувањето не е само да има текст што означува нешто друго или дури и да означува сè што може, секогаш означува нешто повеќе (да ги искористиме  претходно употребените изрази), но нејзината функција е да го одгатне (открие) она што јас сега го нарекувам - свет на текстот.
          Јас сум готов да признам дека оваа задача не е таа што рамантичарската херменевтика, од Шлаермахер до Дилтај, сакаше да ја истакне. За нив, тоа беше предмет на повторно актуелизирање на инспирираната субјективност скриена зад текстот, со цел тие да  станат современи со таа субјективност и да  бидат еднакви. Таа патека денес е затворена. Денес стана многу прецизно разгледувањето на текстот како автономен простор на значење и со примената на структуралната анализа, во оваа чисто текстуална смисла. Но, алтернативата не лежи во психологизирањето на херменевтиката ниту пак во структуралната или структуралистичката поетика. Ако последната страна на текстот е затворена, тогаш, страната на биографијата на неговиот автор, предната врата, ако можам така да кажам (т. е. страната на светот што ја открива) е отворена.
          Потполно сум свесен за тешкотиите на овој аргумент, што го бранев во Начелото на Метафората. Сепак, сметам дека моќта на референцијата не е ексклузивна одлика на дескриптивниот дискурс. Поетските дела упатуваат на светот, исто така. Ако се покаже дека овој аргумент е тешко да се одбрани, тоа е поради фактот што референцијалната функција на поетското дело е покомплексна од онаа на дескриптивниот дискурс, и дури во некоја смисла парадоксална. Навистина, поетското дело открива свет само под услов референцијата на дескриптивниот дискурс да биде одложена. Моќта на референцијата на поетското дело потоа се појавува како секундарна референција со помош на одложувањето на примарната референција на дискурсот. Така, поетската референција може да биде карактеризирана, според зборовите на Јакобсон, како неподвоена (дедоублее) референција. Има малку вистина, во широко прифатената теза во литературната критика, дека во поезијата - јазикот има однос самиот со себе. Со продлабочувањето на јазот што ги одделува знаците од нештата (предметите), поетскиот јазик се слави себеси. Поради оваа причина, поезијата е општо земена како дискурс без референција. Тезата што ја изложувам овде не ја негира онаа претходната, туку е базирана на неа. Тоа постулира дека одложувањето на референцијата (како што е дефинирано со нормите на дескриптивниот дискурс) е негативниот услов за да биде изнесен пофундаменталниот начин на референција.
         Сè уште ќе се приговара на тоа дека светот на текстот е функција на текстот, т. е. она што тој го означува; или според зборовите на Емил Бенвенист, неговото интенте. Сепак, херменевтичкиот момент е дело на мислата со која, светот на текстот се соочува со она што ние конвенционално го нарекуваме реалност - со цел повторно да ја опише. Овој судир може да се движи од одрекување или дури уништување (што е сè уште врска со светот) до преобразба и трансфигурација на реалното. Овде е исто како и со моделите во науката чијашто основна функција е да го опишат повторно почетниот момент на објаснувањето. Овој поетски еквивалент на повторно опишување е позитивниот мимезис кој недостасува во чисто структуралната теорија на поетскиот дискурс. Влијанието меѓу светот на текстот и, едноставно, светот, во просторот на читањето, е основната потпора на продуктивната имагинација. Тоа  предизвикува, она што би се осмелил да го наречам, продуктивна референција, која одговара на фикцијата.
          Токму со оваа задача на ум, херменевтиката може, за возврат, да покрене тотализирачко или дури тоталитарно барање. Секогаш кога значењето се утврдува себеси во традицијата и бара превод, дејствува толкувањето. Секаде кадешто дејствува толкувањето, потпора е семантичката иновација. И секаде кадешто ќе почнеме да „мислиме повеќе“, новиот свет е и откриен, и создаден. Но, ова тотализирачко барање мора, од своја страна, да биде подредено на процесот на критика. Херменевтиката мора да биде вратена назад до центарот од којшто настанало нејзиното барање т. е. до текстовите кои се носители на основите на живата традиција (фондатеурс). Сега, врската помеѓу културата и нејзините текстуални корени потпаѓа под друг вид критика: критиката на идеологиите, прикажана од страна на Франкфуртската школа и нејзините наследници, Карл Ото Апел  и Јирген Хабермас. Она за што херменевтиката има обичај да не биде свесна е повеќе фундаменталната врска меѓу јазикот, работата и моќта. За херменевтиката, тоа наликува како јазикот да е потекнат без потекло.
         Оваа критика на херменевтиката, во нејзиниот извор, станува, во исто време, услов по којшто се препознаваат правата на двете други дисциплини. Видовме дека овие дисциплини зрачат од различни седишта.
          Како заклучок, ми изгледа дека мора да се остават невознемирени овие три дисциплини во нивните три почитувани места на потекло, така што едни со други не можат да се редуцираат меѓу себе. А не постои супердисциплина која би ги покрила целосно полето на реториката, поетиката и херменевтиката. Без оваа невозможна тотализација, може само да се лоцираат забележливите точки на пресек меѓу трите дисциплини. Но, секоја дисциплина зборува за себе. Реториката останува уметност на расправата со цел да ја убеди публиката дека едно мислење е подобро од спротивното. Поетиката останува уметност на создавањето схеми со цел да ја прошири индивидуалната и колективната имагинација. Херменевтиката останува уметност на толкувањето текстови во  различен контекст од оној на авторот и од оној на оригиналната публика на текстовите, со цел да открие нови димензии на реалноста. Расправање, обликување (configurer), повторно опишување: тоа се трите операции чиишто почитувани тотализирачки цели меѓусебно се исклучуваат; но ограниченоста на нивните автентични места на потекло ги осудува на комплементарност.

      Забелешки:
         Забелешка на уредникот: уводниот параграф, како што следува, беше избришан: „Студијата што следува произлезе од предавањето одржано во 1970 година, на Институт дес Хаутес Етудес во Белгија, во присуство и под водство на професорот Перелман. Бидејќи ова предавање не беше никогаш отпечатено, чест е да се биде поканет од страна на пријателите на Перелман и следбениците, да се придружам кон изразувањето почит на човекот кој неколку децении беше врвен филозоф во Брисел“.

a. Забелешка на уредникот: следнава реченица беше избришана: „Понатаму, низ неговото дело и токму поради неговиот најкомпактен израз во насловот Кралството на Реториката професорот Перелман ја зел реториката за негов водич во истражувањето на самиот филозофски дискурс“.

       1*  Во Кралството на Реториката Перелман обезбедува место за модалитетите на аргументацијата кои се задржани во она што подоцна ќе го наречам поетика: аналогијата, моделот и метафората. Тој, исто така, обезбедува место за толкувачките постапки кои одговараат на она што подоцна ќе биде земено како илустрација на дисциплината - херменевтика.

Првод од англиски: Звонко Танески

Извор: http://mirage.com.mk/index.php/mk/mirage/239-mirage-no-5/literary-hermenutics/304-rhetoric-poetics-hermeneutics

 

Најискусната од трите авторки, Оливера е вистинска мајсторка во книжевната работилница, во која другите две имаат уште штоф за порабување. Шиењето во насловот на книгата има врска со структурата, ритамот и формата на расказите (групирани според типот на бодови - основен, „слеп“, оверлок и цик-цак, кои ете на овој начин ги научивме), но истовремено воспоставува и симболичка врска помеѓу двата чина на креација, кои од ништо-то создаваат нешто - едниот со помош на порхетчиња, вискозички и тешки штофови, а другиот со зборови, прашалници, акценти, долни и горни наводници.

„Нештото“ што притоа се создава се раскази скроени со очигледен фат, во кои сè е на местото на коешто треба да биде, без препумпарести ракави и без пренападно деколте. Сепак, речиси во секој од нив се чувствува притаена сензуалност, која благо поттурната би можела да се растркала како топ тешка свила (топ платно да ти се викало „траба“ - ете и тоа го научивме), па од работилницата право низ врата, разлеано по градските улици. И воздржаноста во изразот има еротски ефект, но не би имале против од Оливера да прочитаме и нешто навистина раскалашно, па макар го објавила и под псевдоним, и макар го следела теркот на некоја друга домаќинска активност (чистење пајажина, редење шифоњери, местење кревети?)

А градовите и нивните куќи и улици се токму едни од главните ликови во книгата. Всушност целиот прв дел („Основен бод“) се состои од раскази поврзани со скопски улици кои ги имаат променето имињата, со тоа на суптилен или на драстичен начин влијаејќи врз судбините на луѓето кои живеат на нив. Оливера ги има претходно објавено во серија - кога ги читав на сајтот на Призма некако ми беше сомнително дека можеби „Небеска Скопјановна“, како што се потпишани расказите, е всушност таа.

Токму оваа првична група раскази инспирирани од промена која е претставена повеќе како расцеп и дисконтинуитет отколку како можност за нов почеток, го одредува тонот и на остатокот од книгата, која е полна лузни од спомени, не длабоки или животно загрозувачки но сепак видливи, како и тазе ранички од сегашноста. Неостварени љубовни приказни долги само 1,36 километри, банани пржени на путер и зелник со ким направени со многу љубов а оставени неизедени, прашлив тросед од „комбинована“ во куќа која умира. Има тука многу посакувано а неостварено, но и многу мудрост произлезена од сознанието дека токму ваквите искуства се нејзин извор.

И не дека сè е мрачно и мрак ме обвива во книгата - има тука и хумор, и подадена рака кон колегите-писатели (особено кон писателките), има музика, а има и надеж дека после освртов Оливера ќе ни сошие макар едно торбуле, точно според форматот на „Сошиените раскази“, за да послужи и како нивна втора корица, но и како потсетник за вистинската мерка на физичките и духовните нешта.

Извор: off.net.mk

 

На трибината „Предизвиците на преведување на европските јазици“, дел од проектот „Прошетка низ Европа“, што се одржа денеска во Центарот за дизајн и иновации „Јавна соба“, учествуваа повеќе преведувачи, лектори, уредници и претставници од издавачката дејност.

На трибината беа отворени повеќе прашања што се однесуваат на процесот на работа и предизвиците со кои се соочуваат при адаптирањето на европските дела на македонски јазик.

„Во Македонија постои доминација на преведувачи од англиски јазик, а издавачите почесто се одлучуваат да изберат дело за кое можат со леснотија да најдат квалитетен преведувач, отколку да ризикуваат со целиот процес при преведување на делото“, вели Ана Чаловска, преведувач од англиски јазик и одговорна за авторски права во издавачката куќа „Арс Ламина – публикации“.

На трибината се разговараше и за дилемите при користење на слични изрази или синоними, одговорноста на преведувачот при преводот на делото, како и соработката помеѓу авторот и преведувачот и помеѓу издавачот и преведувачот.

Во однос на квалитетниот превод, уредничката Билјана Црвенковска наспомена дека интервенцијата на уредникот во преводот може да направи голема разлика, особено во задржување на стилот и дискурсот, културолошкиот контекст и поетиката на авторот. „Уредникот е последниот бедем во преводот на одредено дело. Тој е врвот на пирамидата, ја носи сета одговорност до финалниот изглед на делото“, вели Билјана Црвенковска, уредник во издавачката куќа „Арс Ламина – публикации“.

Општ заклучок беше дека за квалитетен превод од клучно значење е добро екипиран тим, составен од преведувач, уредник, лектор и стручни соработници, кои ќе бидат одговорни за работата на едно дело. Затоа, најдобрата практика е поставување микротимови од почетокот на процесот, во кои сите вклучени ќе бидат во постојана корелација и комуникација.

„Значајно е и да се има доволно време за целиот процес на работа на делото, затоа што кратките рокови се непријател број еден на добриот превод“, вели Лилјана Шијак преведувач од германски јазик.

Проектот „Прошетка низ Европа“ на издавачката куќа „Арс Ламина – публикации“ опфати издавање на повеќе современи романи од европски автори, како дел од истоимената едиција, организирање конкурс за дизајн на корици, трибини, работилници и други активности.

Изданијата од едицијата „Прошетка низ Европа“ во книжарницата „Литература.мк“ во текот на денешниот ден ќе бидат со намалени цени.

 

 

Наградата „Крсте Чачански“ за необјавена книга раскази, годинава ја доби  ракописот „Смртта долетува насмевната“ на Стефан Марковски. Седми пат наградата ја доделуваат Културниот центар „Бран“ и Ревијата за книжевност „Бранувања“ од Струга.

По објавениот Конкурс што го распиша Културниот центар „Бран“ од Струга и Ревијата за книжевност „Бранувања“, жирито за доделување на наградата „Крсте Чачански“ за 2017-та година едногласно одлучи наградата да ја додели на збирката раскази „Смртта долетува насмевната“ од Стефан Марковски.



„Триесетте кратки раскази од збирката „Смртта долетува насмевната“ од Стефан Марковски преку комичност, упростеност и хетерогеност од раскажувачки стилови и фабули се исполнети со впечатливи ликови, разговори и настани со возбудливи и постојани пресврти. Тие ефектуираат една нова поетика на апсурдната реалност која со себе го носи печатот на модерноста во која авторот живее, твори и творејќи експериментира со нови книжевно-експресивни облици“ - е образложението на членовите на жирито.

Познатиот српски писател Срѓан Тешин расказите на Марковски подвлекува: Јазично и стилски одлично обликувани, а повеќето и изразито духовити, приказните на Стефан Марковски нудат и еден посебен квалитет кој ги одликува само врвните мајстори на раскажувањето: тие секогаш имаат отворен крај, кој на читателите им овозможува бескрајни интерпретативни проширувања, што ги чини интригантни и заводливи.

Досегашни добитници на наградата „Крсте Чачански“ се: Христо Петрески, Милован Стефановски, Петре Димовски, Марина Мијаковска, Добре Тодоровски и Васил Тоциновски.

Наградата на Марковски ќе му биде врачена на 7 јули во спомен-куќата на Миладиновци, во 12:00 часот во Струга во рамки на меѓународната манифестација „Струшки книжевни средби – 2017“.

Извор:

Zenica.mk

 

Деновиве во Москва, во издание на “Рудомино”, е објавена книга на поетот - академик Влада Урошевиќ под наслов “Пејач во кулата”. Изборот од сето досегашно поетско творештво на нашиот поет е во препев на реномираната преведувачка Олга Панкина, која досега со успех превела веќе неколку десетини книги на македонски писатели на руски јазик. Оваа книга од 280 страници, која вклучува во својата содржина околу двесте песни, претставува еден од најобемните преводи на некој македонски поет кој досега е објавен во странство. Изданието е збогатено со колажи на Влада Урошевиќ, претставени пред јавноста на неговата изложба во Ликовната галерија на МАНУ пред неколку години.

Изборот е проследен со автобиографска белешка на самиот Урошевиќ, во која авторот изнесува некои интересни податоци за својот животен и творечки пат, како и со поговор од Андреј Базилевски под наслов “Сонувања во забранетата зона”. Во него овој истакнат стручњак за неколку словенски литератури заклучува: “Преводите на Олга Панкина се убави. Тие се богато исполнети со трансформирачката лирска енергија на препејувачот. Со лексика, далеку од баналниот речник, прецизно е предадена, напати фино доградена, смислата. Мајсторски е пресоздаден прецизниот цртеж на богато римуваниот стих. Навидум иреален, светот на поетот, во живиот пренос, се јавува пред нас во сета своја широчина и зафатнина. Остварен е рускиот Урошевиќ. На читателот му е подарена ретка можност да запознае уште еден голем словенски поет, да ги почувствува и да ги сфати неговите песни”.

Објавувањето на книгата, во мошне репрезентативна опрема, е помогнато од Министерството за култура на Република Македонија и од Фондацијата “Трифун Костовски” при Македонската академија на науките и уметностите. Последниве години обемни избори од поезијата на овој наш истакнат поет се објавени во Љубљана, Софија, Мадрид и Париз.

Скопје, 5 април 2017 (МИА) –

Висока делегација од Фондот „Руски мир“ денеска на Рускиот центар при Универзитетот „Свети Кирил и Методиј“ во Скопје му предаде донација од 1.100 книги.

Во присуство на заменик министерот за култура Драган Недељковиќ, поглаварот на МПЦ г.г. Стефан и други гости, донацијата ја предаде извршниот директор на Фондот „Руски мир“, Владимир Вјачеславович Кочин, кој изрази надеж дека донацијата ќе помогне да се задоволи интересот којшто бил покажан минатите години за изучување на рускиот јазик и култура во Македонија.
-    Оваа година покажа дека бевме во право што отворивме Руски центар во Скопје. Центарот ги има сите услови за изложби, фестивали и други настани за промоција на руската култура. Во однос на перспективите за соработка ќе помогнеме Рускиот центар да ги задоволи интересите за изучување на рускиот јазик и култура во земјата, рече Вјачеславович Кочин.
Амбасадорот на Руската федерација во Македонија, Олег Шчербак, кој го помогна отворањето на Центарот, истакна дека работата на Рускиот центар станува се подинамична и исполнета со различни настани коишто предизвикуваат голем интерес кај студентите, академската и пошироката јавност.
Според него, визит карта на оваа институција е бесплатниот курс за изучување на рускиот јазик.
-    Рускиот центар стана вистинско катче на руската култура и јазик и една таква институција треба да има соодветна библиотека. По денешното предавање на уште една голема донација книги може да кажеме дека овој Центар навистина располага со таква добра библиотека. Се надевам дека оваа институција ќе продолжи со работа во интерес на зајакнување на меѓусебната соработка и врски меѓу нашите два народа и држави, рече Шчербак.
Гостите ги поздрави и ректорот на Универзитетот „Свети Кирил и Методиј“ Никола Јанкуловски, кој го нагласи големиот интерес за изучување на рускиот јазик. Посочи дека на првиот конкурс за бесплатно изучување на рускиот јазик пристигнале 983 пријави од кои со оглед на можностите 300 кандидати, а вториот курс ќе го посетуваат 700 кандидати кои ќе го изучуваат рускиот јазик.
-    Сигурен сум дека донацијата ќе ги продлабочи знаењата на сите оние кои сакаат да го изучуваат рускиот јазик, култура, цивилизација и историја и оти ќе придонесе за развој на научната мисла на нашиот универзитет, рече ректорот Јанкуловски.
Според директорот на Рускиот центар, професор Велимир Стојковски една година од отворањето, Центарот работи со полн капацитет со што Македонија станала 47-ма земја во која е отворен ваков центар.
Донацијата се состои од книги, аудиовизуелни материјали, учебници и учебни помагала.
Настанот започна со едноминутно молчење за жртвите од терористичкиот напад во метрото во Санкт Петербург каде загинаа 14 лица, а над 50 беа повредени.Рускиот центар при УКИМ беше отворен на 11 јануари 2016 година. вг/бак'16:41    

Стресот и уморот не се само лични искуства, туку и општествени и историски феномени. Бјунг-Чул Хан, јужно-корејски филозоф кој живее и работи во Германија, ја толкува современата епидемија на папсаност како неспособност да се излезе на крај со негативните искуства во доба на прекумерна позитивност и универзална достапност на луѓе и добра.

Maja-Beleva-4-casot.jpg

Не праќај невид на сон,
Ти што од љубов
во битие нас не повика.
На изборот Твој,
во пресрет Му итаме,
измиени ко чеда и обелени
за в Одаи приготвени да влеземе,
без ропот и негодување.

ПРЕЗЕМИ

 

 

18.03.2017 13:00

Во националната и универзитетска библиотека „Св. Климент Охридски“ е претставен новооткриениот превод во ракопис на Шекспировата пиеса „Венецијанскиот трговец“ од македонскиот интелектуалец, револуционер и деец Тодор Лазаров Хаџидимитриев од 1908 година.
Директорот на НУБ, Иван К. Заров, истакнува дека иако овој превод во ракопис одамна е библиотечно и каталошки обработен, за негова повторна книжевна промоција е заслужен нашиот драматург Дарко Спасов.
Преводот на Лазаров е трет превод на бугарски јазик, јазикот на неговото образование, непосредно по преводите на Николај Рајнов и Крстјо Мирски. Истакна дека е прв превод на човек од нашето поднебје, прв Македонец што го превел Шекспир.

Извор: Нова Македонија

 

Во првите денови на јануари во излозите на московските книжарници се појави романот на Тања Урошевиќ „Аквамарин“ во превод на руски јазик. Книгата ја објави издавачката куќа „У Никитских ворот“ во чие издание досега се веќе излезени неколку книги на македонски автори.

Преводот на романот е дело на Олга Панкина, реномиран преведувач и афирматор на македонската литература во Русија, и на Марија Проскурнина, познат македонист.

Тања Урошевиќ е автор на два романа, една збирка раскази, како и на голем број преводи од класичната и современата руска литература. Нејзиниот роман „Аквамарин“ имаше две изданија на македонски – во 2004 (во „Магор“) и во 2008 година (во едицијата „Македонска книжевност“) и, во мигот на појавувањето, го сврте врз себе вниманието на не мал број наши книжевни критичари.

„Романот ‘Аквамарин’ привлекува со обраќањето на писателката кон историските настани во ХХ век, осмислено како лично, интимно и субјективно предадено духовно ‘искуство на херојот’“, се вели во предговорот на книгата, потпишан од двете преведувачки. „Романот ‘Аквамарин’, – истакнуваат тие, – дава можност да се сфати нераскинливата културно-историска врска помеѓу македонскиот и рускиот народ која, по прецизниот израз на Весна Мојсова-Чепишевска, ‘колку им е блиска на Македонците, толку им е и малку позната’”.

Романот на Тања Урошевиќ е објавен со поддршка на Министерството за култура на Република Македонија.

MAGOR Publishing
+ 389 2 3113 087, + 389 2 3296 577

Correspondence address: Vasil Gjorgov 22/11, 1000 Skopje, R. Macedonia
Official address: Leninova 16/2, 1000 Skopje, R. Macedonia 

 Image may contain: 1 person, beard and close-up

"Љубовта меѓу мене и тебе е проста како песна" - Рабиндранат Тагоре
Рацете ни се превиткуваат, очите ни се впиваат: така започнува историјата на нашите срца.
Мартовска ноќ е, месечината свети, ветерот донесува сладок мирис од хена, мојата свиралка лежи на земјата запоставена, а твојот цветен венец е недовршен.
Љубовта оваа меѓу мене и тебе е проста како песна.
Твојот превез со боја на шафран ми ги опива очите.
Венецот јасминов што го исплете за мене ми го исполнува срцето со треперење како благодарам.
Тоа е игра на наддавање и одрекување, откривање и повторно скривање, малку осмев и сосема малку срамежливост и понекогаш помалку слатка бесцелна расправа.
Љубовта оваа меѓу мене и тебе е проста како песна.
Никакви тајни надвор од денешницата, никакви бори околу неможното, никакви сенки за љубезноста, никакви допири во длабините на темнината.
Љубовта оваа меѓу тебе и мене е проста како песна.
Не скитаме ние вон зборовите во вечно молчење, не ги креваме рацете свои во празнина кон нештата надвор од надежта.
Задоволни сме од она што го даваме и она што го добиваме.
Не ја исцедивме и последната капка на радост, за од неа да правиме вино за нашите страдања.
Љубовта оваа меѓу тебе и мене проста е како песна.

Промовирана книгата „Македонски јазик: идентитет континуитет – доискажување“ од Трајко СтаматоскиКнигата „Македонски јазик: идентитет континуитет – доискажување“ од Трајко Стаматоски денеска беше промовирана во Македонската академија на науките и уметностите (МАНУ).

Претседателот на МАНУ, Таки Фити во обраќањето рече дека Стаматоски бил во првата генерација дипломирани студенти по македонски јазик на Филозофскиот факултет во Скопје во 1950 година, бил долгогодишен директор на Институтот за македонски јазик „Крсте Мисирков“ и има огромна заслуга за развојот на македонскиот јазик, афирмацијата и континуитетот на македонскиот литературен јазик.

– Првата константа која може да се забележи и во работниот век на Стаматоски, меѓутоа и во неговиот научен опус, тоа е неговата огромна посветеност на афирмација и дооформување на македонскиот литературен јазик, на борбата за зачувување на неговиот идентитет и перманентните напори за натамошен развој на македонскиот јазик, посочи Фити.

Во неговиот научен опус, нагласи, можат да се нотираат околу 500 научни и стручни трудови: монографии, статии, реферати, симпозиуми и бројни прилози. Додаде дека посебно внимание заслужуваат неговите 16 монографии кои се комплетно посветени на македонскиот литературен јазик.
Промоторотпроф. д-р Димитар Пандев рече дека книгата на Стаматоски ја отвора историската перспектива по која македонската филологија, преку доминантна културолошка нишка вгнездена во македонството, го пресоздава тој мозаик во македонска јазична слика на светот и го извишува македонскиот јазик во својата изворна и стамена препознатливост на својата територија и во својот засведочен духовен простор, ја открива парадигмата личности кои го издигнале македонскиот јазик на рамниште на литературен од времето на Партениј Зографски, преку Мисирков и неговите претходници, до времето на Блаже Конески и неговите ученици.

– Книгата на Стаматоски е сведоштво за развојот на македонската филологија. Во неа има искористен простор за многу личности и дела стожерно градени во македонската државност. И предци и современици, додаде Пандев.

Авторот Стаматоски рече „ние сите сме континуитет, ние ниту почнуваме ниту завршуваме, ние само сме дел од тој континуитет и затоа мојот наслов на книгата е таков каков што е“.
– Има некоја симболика што го избравме овој ден за промоција на оваа моја книга. На денешен ден се навршуваат 95 години од раѓањето на великанот на македонската национална мисла, не само лингвистичка, Блаже Конески, додаде Стаматоски.

 

Извор: http://a1on.mk/wordpress/archives/682649

Македонскиот концептуален уметник, поет и граѓански активист Митко Гогов стана почесен конзул на „Песничка Република“ – Србија, проект кој има за цел да биде мост помеѓу поетите од Европа и светот.
Новоформираната „Песничка Република“ ги доби своите први граѓани - 120 поети, кои на 26 и 27 ноември 2016 година учествуваа на истиот настан во Банатскиот културен центар во Ново Милошево. Основач на „Песничка Република“ е поетот Радован Влаховиќ, а за претседател е назначен поетот Симон Грабовац. Исто така беа назначени и амбасадори и почесни конзули - поети од неколку странски земји.Меѓу почесните конзули и амбасадори се најдоа поети од Германија, Америка, Шведска, Словенија, Хрватска, Чешка, Швајцарија, Аустрија, Русија, БиХ, Канада, Словачка, Холандија, Италија, Франција, Австралија итн.
„Песничка Република“ издаде и пасоши и посебно државјанство. Сите поети се запишани во книгата на државјани на оваа поетска република.
„Песничка Република“, како и целокупното работење на Центарот за култура во Банатскиот културен центар, во својата цел и мисија го има зајакнувањето на контактите меѓу авторите и ја поддржува и промовира идејата за децентрализација и деметрополизација на културните настани.„Песничка Република“ која е организирана од Банатскиот културен центар е дел од активностите на проектот на општина Нови Бечеј - "Град во Фокус" - врз основа на одлука на Министерството за култура и информации на Владата на Република Србија.

Годинешен добитник на наградата „Бели мугри“ за најдобра необјавена поетска збирка од автор до 35 години е авторот на ракописот „Сиво сјаат вселените“, поетот и писател Стефан Марковски.


Младиот Марковски е автор на книги од различни жанрови и области, добитник е на признанија за своето творештво во земјава и странство и е постдипломец на Факултетот за драмски уметности.


Годинава ја објави својата трета поетска збирка со наслов In Nomine, во издание на „Македонска Реч“.
Тој е осмиот по ред добитник на ова признание што го доделува Домот на културата „Кочо Рацин“ од Скопје.
Промоцијата на поетската збирка е закажана за 22 декември во склоп на традиционалната манифестација „Денови“ организирана од Домот на културата која го чествува раѓањето на големиот македонски поет и интелектуалец Кочо Рацин.

Марк Твен

 

Минатата недела, Боб Дилан стана првиот текстописец од Западот што ја доби Нобеловата награда за литература, бидејќи „го создаде новиот поетски израз во рамки на големата американска музичка традиција“, со што им се придружи на прочуените имиња на Бертранд Расел, Винстон Черчил и Ернест Хемингвеј како лауреат. Долги години пред да се случи одликувањето, многумина типуваа дека е следниот добитник, а сега веќе неговите стихови и официјално се прогласени за уметност од страна на авторитетната комисија од областа на литературата.

Но, прашањето е како некој може да се стекне со ова признание?

Зад секоја Нобелова награда стои организација задолжена за доделување на признанието, конкретно за литература одговорна е Шведската академија. Секоја година, Академијата испраќа барања за номинации до илјадници поединци. Меѓу нив спаѓаат поранешни добитници, членови на академијата, професори по литература од целиот свет и водачи на здруженија на писатели. Сите номинации од стотици се сведуваат на пет имиња во рок од два месеца, а потоа се посветуваат неколку месеци во дискутирање на заслугите на финалистите. Победник може да биде личност која претходно барем еднаш била финалист.Боб Дилан претходно се стекнал со правото да биде избран, а наградата ја добил зашто бил оценет како најдобар избор во однос на останатите финалисти. Сепак, јавноста оваа одлука ја смета за контроверзна. Францускиот писател, Пјер Асолин, прокоментирал дека одликувањето на Дилан значи презир кон писателите. Шкотскиот автор, Ирвин Велш, пак, смета дека доделувањето е избор на сенилни хипици.  

       
Наградата за литература одамна е засенета од контроверзии. Вкусовите на водството на комисијата не ги сметале за достојни за наградата богатите опуси на големите автори како што се Лав Толстој и Марк Твен. Секоја од Нобеловите награди е спорна, најчесто доделена на личности кои помалку ги заслужуваат во споредба со други, но се чини дека Нобеловата за литература предничи во своите „пропусти“.Инаку, Жан Пол Сартр одби да ја прими оваа награда со изговор дека принципиелно не прифаќал никакви награди. Борис Пастернак, авторот на Доктор Живаго, беше принуден од страна на Советската влада да ја одбие наградата. Критериумите за наградата не предвидуваат постхумно одликување, па затоа авторите како Франц Кафка не се земале предвид.
Боб Дилан е првиот Американец кој по две децении ја добил Нобеловата награда за литература и воопшто вториот текстописец Нобеловец.   
 
Објавено на 22.10.2016
Подготвил: Б.Б.

Извор: http://www.fakulteti.mk/news/16-10-22/kako_se_dobiva_nobelovata_nagrada_za_literatura.aspx

promocija_na_knigi_640_-9

Проектот „Светско книжевно наследство“ е своевидно надоврзување на проектите „Ѕвезди на светската книжевност“ и „Делата на добитници на Нобеловата награда за литература“, едиции во чии што рамки се преведени голем дел на значајни остварувања од светската културна ризница ...Првите 53 наслови од новата едиција „Светско книжевно богатство“, во која се содржани 316 дела кои се наградени со најголемите светски книжевни признанија.Министерката за култура Елизабета Канческа Милевска истакна дека ова е едиција преку која уште еднаш, на дело, се потврдуваат заложбите на Владата и Министерството за подигање на нивото на општата култура во нашата средина и на граѓаните да им бидат понудени делата одраз на најдобрите европски и светски книжевни традиции.Проектот „Светско книжевно наследство“ е своевидно надоврзување на проектите „Ѕвезди на светската книжевност“ и „Делата на добитници на Нобеловата награда за литература“, едиции во чии што рамки се преведени голем дел на значајни остварувања од светската културна ризница.

promocija_na_knigi_640_-10

Направена е селекција на осум книжевни награди во светски рамки, и тоа: наградата „Букер“ која се доделува секоја година за најдобар оригинален роман објавен на англиски јазик во рамките на Обединетото Кралство, потоа „Руски Букер“ за најдобро дело напишано на руски јазик, „Пулицер“ која се доделува од страна на универзитетот Колумбија во САД за повеќе области, најпознатата француска книжевна награда „Гонкур“ за најдобро и најкреативно прозно дело на годината, наградата „Стрега“ за најдобро уметничко прозно дело од италијански автор, „Сервантес“ која се доделува за целокупното творештво на истакнати автори кои создаваат на шпански јазик, најзначајната награда за книжевност на германски јазик „Бихнер“, како и највисокото признание што се доделува на автори и на илустратори на книги за деца, наградата Ханс Кристијан Андерсен.

promocija_na_knigi_640_-2

Канческа Милевска истакна дека едицијата „Светско книжевно богатство“ опфаќа литературни дела од неколку жанрови и повеќе генерации на творци. Застапени се врвни дела од светската книжевност, романи, раскази, односно новели и детска книжевност кои ќе бидат преведени од најголемите јазици на западниот културен круг: англискиот, францускиот, рускиот, германскиот, шпанскиот и италијанскиот јазик. - Ова се бесценети изданија кои доживеале милионски тиражи и препечатувања, дела кои наишле на навистина позитивни критики кај стручната но, и кај читателската јавност ширум светот, рече министерката за култура.

promocija_na_knigi_640_-4

Најголемиот дел од извонредните книжевни творби кои денеска беа промовирани досега не се преведени на македонски јазик. Академикот Митко Маџунков истакна дека изборот на дела од оваа едиција е ограничен на книжевните жанрови роман и расказ. Во изборот учествувале Митко Маџунков, Петар Ширилов, Ратко Дуев, Луан Старова и Венко Андоновски. Сите 316 дела од оваа едиција планирано е да бидат објавени до крајот на 2017 година. Издавачи се Арс студио, Арс ламина, ТРИ и Конгресен сервисен центар.

promocija_na_knigi_640_-5

Маџунков се заблагодари до Владата на Република Македонија, за како што кажа, постојаната грижа во Македонија да се испечатат што повеќе книги, како највидлив доказ за нашиот духовен стремеж.  На промоцијата присуствуаше и претседателот на ВМРО-ДПМНЕ Никола Груевски, кој за време на неговата премиерска функција поддржуваше проекти за промоција на книжевноста и предводи на дела од литературата и науката.

Promocija_na_knigi_640_-1

Оваа едиција, според него, ќе даде придонес во нашето преведено книжевно богатство на македонски јазик и придонес во натамошното усовршување на преведувачката фела за превод на врвни дела од книжевноста на македонски јазик.

promocija_na_knigi_640_-3

Извор: Министерство за култура на Р. македонија

 

 

 

 

Здружение „Контекст - Струмица“

100 Илјади поети за промена - Македонија
Светска унија на поети – делегација Македонија

Излезе електронската збирка поезија „Поплава“
Здружението за развој на култура и заштита на културно наследство„Контекст – Струмица“, , преку глобалното движење „100 Илјади поети за промена“ Македонија во соработка со Scuola di poesia – Школа за поезија – Делегација Македонија,, ги повика сите поети од Македонија и пошироко да споделат своја поезија на тема „#ПОПЛАВА“.

Оваа е-збирка непофторливо наречена „Поплава“ по самата природна стихија која зафати голем дел од Скопје, опфаќа 60-на автори – поети кои освен што се вклучија во сите хуманитарни акции решија да ја поддржат и оваа иницијатива и да споделат дел од нивните стихови кои се создале како резултат на неколкудневната меланхолија, тага и жал кои се наметнаа како аманет од тоа што се случи.

Социјално ангажираната поезија како современа алатка е од исклучителна важност за подигањето на свеста кај граѓаните за сите (не)природни несреќи кои ни се случуваат. Со споделувањето стихови докажуваме дека можеме да си помогнеме меѓусебно, на едно повисоко и попродлабочено духовно и ментално ниво, но и да се потсетиме на тоа колку е животот важен и непредвидлив.

Многумина оваа природна катастрофа ја споредуваат со онаа која го удри Скопје 1963 година, односно земјотресот кој сруши(л) сѐ пред себе. Но како и земјотресот и оваа несреќа ќе биде врежана во меморијата на македонскиот народ како една од најголемите природни катастрофи кои го погодиле нашето подрачје.

Секојдневно сме сведоци на природни катастрофи кои погодуваат делови од светот. Секојдневно гледаме енормни листи на жртви од разноразни (не)природни сценарија кои нѐ окупираат, кои вродуваат страв во нас, несигурност, потреба да бидеме побслиску до најсаканите, да се обединиме и да си помогнеме.

Таква е и целта на оваа е-збирка „Поплава“. Обединување на поетите кои зборот го имаат како најсилна алатка за зближување, меѓусебната размена на мисли исполнети со сочувство, емоции силни како сонце по овој пороен дожд и љубов и разбирање.

Е-збирката поезија „Поплава“ е своевиден директен посматрач, антологиски одговор на пулсирањето на народот, документаристички приказ на (не)виденото и (не)слушнатото, поетска молитва за животите на настраданите, и во одредени граници утопистички вознес природата да не се однесува така кон човекот.   Оваа е-стихозбирка насловена #ПОПЛАВА ќе послужи како сеќавање и/ или лузна за едно време – невреме!

 

 

 

 
 
Ми недостасува она време
Кога луѓето еден крај друг со насмев минуваа
Како со години да се познавале
И многу лаф муабети меѓу нив поминале
Кога плочниците полни детски џагор беа
Без да се плашиме од лошите чичковци
За кои раскажувавме измислени приказни
Кога во ниедно време низ улици сме шетале
Со леснотија и мир во градите
Без да заобиколуваме темни ќошиња
Ми недостасува воздух
Оној порано кој го жед го голтавме
И слободата која во умовите ја имавме
Без грижа што ќе донесе новиот ден
И без тескоба од ноќта што доаѓа
Веројатно стареам
Барем баба ми така велеше
Дека штом почнува да ти фали минатото
Годините веќе те навјасале
Та си бараш утеха во нештата кои минале
И кои веќе нема да се вратат
Ех, ми недостасуваат луѓето
Оние кои повеќе ги нема
Кои заминале во некоја друга димензија
Кои веќе живи не се
А и оние кои патот далеку од мене ги однел
Та сега само буквите си ги гледаме, наместо очите
Ми недостасува мирот
Кој младоста со себе го носи
Иако од годините не се плашам
Ама некако ме разжалостуваат и осамена ме прават
Ми недостасува искреноста во муабетите
Без меркање под око и брза проценка
Кога беше сеедно кој од каде е
Дур има душа во себе, дур чоек е
И колку повеќе му се мислам
Толку повеќе сфаќам дека ми недостасува
Ох
Ми недостасуваат луѓе на кои сево ова им недостасува
Па да седнеме на чаша вино
Да се расприкажеме и поднапиеме
Да се смееме на минати случки
И да живееме нови, со секој изминат ден
Да пееме до зори и од следниот ден да сме ко што сме биле
Да се смешкаме на непознати по улици
Да ги поздравуваме и да посакуваме убав ден секому
Без лоша мисла во главите
И без товар на суетите
Да се родиме одново
Или да се вратиме назад
Па повторно да дишеме ко првпат да ни е
И поинаку да замирисаме
На чисто
На убо
На нов почеток
На себе

Ако на чоека немаш нешто убо да му кажиш
Молчи си пиле и не си ја погани устата
Оти чоек сам знај за шо арен не е
И не му треба твојот отров за да го дотепа
Кажи му ја убајната во него
Погали му ја со збор душата
Јазикот да ти биди ко да си го гушнал
Со милост во очите кажи му збор-два
Ама убај да се
Да бидат миризливи ко на доенче здивот
И чисти ко детска игра
Нека бидат невини ко млада невеста
И мудри ко стар чоек
Гали го чоек
Кажи му го убото во него
Оти некогаш оќоруваме
Некогаш, ете така низ животот ослепуваме
Та сами себе не можиме да се видиме
И троа лоши стануваме
Троа полни нетрпение и нервоза
Пиле
На таквите луѓа нешто убо да им кажиш
Оти подзаборајле
Та потсети ги на чоештината
Покажи им ја љубовта
Во твоите очи себе да се видат како во огледало
За да можат да се засакаат
За да можат глата да ја кренат
Над сите јадови да се исправат
И чекорот посигурен да им е
Да знаат оти сами не се
Оти уште некој љубов во срцето за нив има
И ќе видиш
Ех пиле, ќе видиш како ликот им се менви
Како ќе засветат
Како од милост и боја во образите ќе им се врати
И грбот како кроце им се исправа
Та смеата ѕвонлива им станува
Како од болест да оздравеле
А несреќата и тагата болест се
Зато
Ете зато треба чоек со чоек да се чува
И со убост да се гоштева
Со збор и рака подадена
Ама не за да турни и навреди
Туку да го избавиш чоек некогаш од сам себе
Како што некој некогаш и тебе од себе ќе те спаси
Гали ги луѓето
Гали и сакај ги
Оти векот тука на сите ни е краток
А часот дур да дојди, чоек биди
И памти ми ги зборојте
Молчи пиле, молчи и врви си по патот
само молчи и устата не погани ја
ако на чоек немаш ништо убо да му кажиш.

Ана Бунтеска

Повеќе артикли...


Видео содржини

Поуки од Светите Отци

dobrotoljubie

Наука и Култура

Мај 10, 2020
3.angeli.so.truba

Емануел Рембер: Читањето е убава мрзеливост и вистински лек

-Чудно е тоа што изолацијата ја доживувам како миг во кој сè е замрзнато. Секако дека сè уште пишувам дневник. Но, во суштина малку пишувам. По неколку реченици на врвот од изолацијата. Ме обзема некое нерасположение. Оваа нова состојба ме води кон некоја…
Април 29, 2020
3.angeli.so.truba

„Ако има волја има и начин“ – Џорџ Бернард Шо

Бидете секогаш чисти. Бидејќи вие сте прозорот низ кој го гледате светот. Демократијата е процес кој ни гарантира дека никој нема да владее подобро од тоа што заслужуваме. Кога човек сака да убие тигар, тоа се нарекува спорт. Кога тигар сака да убие човек,…

Вангел Наумовски уметник кого Салвадор Дали го нарече „сликар од бајките“

Апр 06, 2020 Ликовна уметност 229
3.angeli.so.truba
Со името на охридскиот сликар Вангел Наумовски (22. 3. 1924, Охрид – 13. 6.2006, Охрид),…

Мала Историја на Христијанството и на Светот

Јан 12, 2020 Друго од култура 678
Mudreci.pustina1
Св Јован Крстител е дете на Првосвештеникот Захарије и Елисавета. Захарие веднаш беше…

Скопје и Истанбул се среќаваат во јазикот, литературата, историјата

Ное 24, 2019 Литература 894
7.Vselenski.sobor
– Градовите ја имаат функцијата на поврзување луѓе, вери и народи, како и нивните…

Беседи

Св. Климент Охридски: Поука на вознесение на Господ наш Исус Христос

Св. Климент Охридски: Поука на вознесение на Господ наш Исус Христос

Поради тоа, браќа, бидејќи нè очекува бесконечна мака, да се потрудиме преку подвиг да ја избегнеме, со милостина да го пречекаме бедниот и да го угостиме, примајќи го туѓинецот, гладниот...

Митрополит Струмички Наум: Недела на слепиот (23.05.2020)

Митрополит Струмички Наум: Недела на слепиот (23.05.2020)

Бог е праведен. Сепак, на оние кои се одрекле од светот и световните работи им ветил стократно повеќе уште во овој живот, а плус и Царство Небесно: „Вистина ви велам:...

Храмот е срце

Храмот е срце

До тој Ден, којшто ние сме собрани данеска да го празнуваме. До денот, во којшто светлото Сонце на Правдата дошло да го осветли овој свет и да изгрее од гробот...

Митрополит Струмички Наум: Пробивање низ темнината (18.05.2020)

Митрополит Струмички Наум: Пробивање низ темнината (18.05.2020)

Но, бидејќи над вистинската вера, низ вековите, незабележливо се наталожиле и одомаќиниле уште неколку темнини, денес, оној што ќе поверува, ќе треба да се пробие и низ овие темнини; а...

Митрополит Струмички Наум: Како се сведочи Човекот (16.05.2020 )

Митрополит Струмички Наум: Како се сведочи Човекот (16.05.2020 )

Откако ја стекнува нејзината доверба, Богочовекот Христос ѝ ја покажува и вистинската вера: „Жено, верувај Ми дека иде часот, кога ни во оваа планина, ниту во Ерусалим ќе се поклонувате...

О. Жарко Ѓорѓиевски: БЕСЕДА во Недела на Самарјанката(17.05.2020)

О. Жарко Ѓорѓиевски: БЕСЕДА во Недела на Самарјанката(17.05.2020)

Телото ја прима онаа храна, која во суштина е еднаква со телото. Телото е од земјата и храната за телото е од земјата. Затоа телото во овој свет се чувствува...

БEСEДА за силата штo Бoг им ја дал на прoрoчкитe збoрoви

БEСEДА за силата штo Бoг им ја дал на прoрoчкитe збoрoви

Слoвoтo Бoжјo e какo oган на кoјштo сe радува правeдникoт прeмрзнат вo студeнилoтo на oвoј свeт; и слoвoтo Бoжјo e какo oган кoј гo изгoрува нeправeдникoт, кoгo oвoј матeријалeн свeт...

Викарен Епископ Јаков Стобиски - Немам човек...

Викарен Епископ Јаков Стобиски - Немам човек...

Да го фрлиме фенерот на Диоген, да се откажаме од потрагата по човек во темнината на овој свет и во сеопштата расчовеченост. Таа потрага за нас заврши во оној миг...

„Мрзливитe рацe брзo ги врабoтува ѓавoлoт а врeднитe - ангeлoт“

„Мрзливитe рацe брзo ги врабoтува ѓавoлoт а врeднитe - ангeлoт“

Вo oвoј свeт на нeпрeстајнo движeњe и нeпрeстајни прoмeни, чoвeкoт, сакал или нe, мoра да бидe врабoтeн, билo сo дoбрo, билo сo злo дeлувањe. Мрзливиoт чoвeк, всушнoст, нe e врабoтeн:...

« »