логоFacebookTwitterYouTubeeMail

(За душевното и за духовното)
Протојереј Андреј Ткачјов

freskopis.tretazona6.jpgВо една од проповедите на св. Јован Златоуст ги прочитав следниве зборови за Страшниот Суд: човек ќе биде суден, прво, како човек, т.е., дали бил милостив, внимателен, чувствителен, трудољубив... односно, дали во него било присутно она што во човекот мора да го има според неговото естество, она што го разликува од животно. Потоа, човек ќе биде суден како христијанин – според заповедите од Евангелието. За тоа говори Христос во Евангелието: „Словото, што го кажав, тоа ќе го осуди во последниот ден“ (Јован 12:48). Тука станува збор за проштевање на непријателите, за милосрдието, за незлобењето, за целомудрието и за сето она што ќе го немаше во светот да не беше Евангелието. И, на крајот, човекот ќе биде суден како син на Црквата во она звање коешто го носи во Црквата – епископот ќе биде суден како епископ, свештеникот како свештеник, монахот како монах, мирјанинот како мирјанин. Ако човекот во Црквата бил епископ, но не го минал општочовечкото испитување, нема да стаса до епископскиот суд – ќе биде отфрлен пред тоа. 

Ова се однесува на сите. Пред да ни биде судено како христијани, ќе ни биде судено како луѓе. На познатото место во Евангелието, каде што се говори за Страшниот Суд, Христос набројува низа добри дела со кои се одликува еден праведник, како што се: нахрани го гладниот, облечи го голиот, посети го болниот и сл. На секого треба да му биде јасно дека тоа не се исклучиво христијански добродетели – какви што се, на пр., молењето за непријателите или раздавањето на имотот, туку општочовечки добродетели. Зашто, и на муслиманите, и на јудејците, и на атеистите им е јасно дека треба да се грижат за ближните со љубов и со сострадање. Можно е дека Христос во зборовите за Страшниот Суд намерно ги минимизира барањата поставени пред човекот. Ако не е верен во мало, сигурно дека нема да биде верен ниту во големо. Ќе се задржиме на ова помало ниво. 

Светоотечката мисла јасно и правилно разликува сфери на телесното, душевното и на духовното во човекот. Во душевната сфера спаѓаат литературата, музиката, поезијата, односно тоа е сфера на уметноста, естетиката, во сите нејзини манифестации. А духовното, пак, е – верата, покајанието, молитвата, постот и другите христијански подвизи. Христијанските учители забележуваат дека душевното го прави човекот естетски чувствителен, профинет, и ја омекнува неговата душа, но самото по себе тоа не спасува. Во таа смисла, правилно им приговараат на дејците од областа на културата, кога тие својата работа ја нарекуваат „духовна“. Поетот, уметникот, режисерот, сценаристот – не се луѓе од сферата на духовниот труд. Тоа се луѓе од сферата на душевниот труд. Но, другата страна на медалот гласи дека на човекот не може да му се даде духовното, без претходно да му се даде душевното. На тоа мислел апостол Павле кога рекол „прво е душевното, а потоа – духовното“.

Од устата на еден црковен човек можев да слушнам горчливи зборови за тоа дека културата е расцрковена, а Црквата – обескултурена. Ваквиот оправдан гнев е резултат на постоење поети и писатели коишто никогаш не го прочитале Евангелието, а исто така и резултат на постоење  христијани коишто со презир се однесуваат кон сета поезија и литература. И едното и другото е – нонсенс, односно бесмислена, изопачена појава.

Јазикот на Новиот Завет е грчки. Тоа не е случајно. Пред да биде посеана со семето на Евангелието, земјата на грчката менталност била изорана и омекната со трудовите на стотици философи и философски школи, создадени од нив. Грците искрено и со жар ја барале вистината. Барајќи ја, создавале философски системи, продонеле за формирање граѓанско општество, се занимавале со наука, се изучувале самите. Кога на таа плодотворна почва паднало Семето на Сеачот, таа произвела вселенски големи учители, светители, префинети богослови. Таков процут на богословие, каков што се случил на грчката почва, подоцна никаде на друго место не е виден. Тоа е силен доказ за тоа каква полза во Христа принесуваат предхристијанските напори и усилби. Ние, пак – подоцнежните рожби, коишто Му пристапивме на Христос две илјади години по првата проповед на Евангелието – немаме такво искуство од областа на философијата, поезијата, од изградба на држава... Ние, како луѓе што ја позаваат вистината, сме склони да го пренебрегнеме тоа колосално наследство на предхристијанското и нехристијанското човештво, коешто води кон Христос или помага подлабоко да се спознае Христовото Евангелие. Бидејќи сме веќе христијани, нам ни е потребно постфестум да го почувствуваме измачувањето на човечката душа којашто има потреба од Бог, и нејзиниот стремеж кон спознавање на вистината. Потребно ни е, исто така, и да ја почувствуваме состојбата на оние наши современици коишто сега живеат надвор од Христос, но Го бараат, макар и несвесно. Сиот тој комплекс на чувственост ни е даден во светската литература и уметност, и ние немаме право да минуваме покрај него пренебрегнувајќи го.

Во православна средина често може да се чуе глас кој држи строги морални лекции  од типот „Серафим Саровски не го читал Шекспир..., Сергеј Радоњешки не го цитирал Платон“. Таквите луѓе несвесно го подигаат нивото на барањата, што стојат пред малиот човек, до висина на животот на најголемите светии. Треба да ни биде јасно дека образот на живеење по примерот на големите подвижници не е норма за милиони, туку само повод да се восхитуваме, да го прославуваме Христа и да се покаеме.

Во секојдневниот живот е опасно човек да се раководи само со аскетскиот идеал на светите отци. Само малкумина се способни за вистинско подражавање на нивните подвизи. Ако, пак, мнозинството слаби и немоќни се напрегаат во животот со цел да ги достигнат несразмерно големите идеали, постои ризик да добиеме илјадници промашени животи и крах на самите тие големи идеали. Православната вера е монахољубива. Нашите најдобри учители се – аскети, девственици, подвижници.Но во тоа наше достоинство се крие и причината за нашите недостатоци. Предлагајќи им, неселективно, на сите по ред високи аскетски идеали, ризикуваме да ја травматизираме душата на повеќето од оние што нè слушаат. Ми се чини дека не треба да му се забранува на современиот човек да оди на базен, да внимава на својот изглед, да слуша нецрковна музика – само затоа што тоа не го правеле светиите. Немаме право да го пренебрегнуваме душевното и веднаш да му говориме на човекот само за духовното.  

Човекот е динамично битие. Тој може да биде рамноангелски, може да биде подобен на Христа, а може и да деградира до состојба на скот или на ѕвер, или, уште пострашно, до состојба на демон. Секој човек, во текот на својот живот, се движи слободно меѓу овие два пола. Колизијата, којашто стои пред лицето на Црквата, е во тоа што, повикана да проповеда за рамноангелска чистота, за христоподражувачко смирение, за детско незлобење, Црквата денес им се обраќа на луѓе коишто сè помалку се способни да ја слушаат, зашто не само што го губат Божјото во себе, туку и човечкото. Семејството и училиштето веќе одамна речиси на ништо не ги подучуваат децата. Можно е дека, освен Црквата, веќе никој не му објаснува на човекот дека треба прв да се поздрави, да му отстапи место на постариот, да не фрла „пикавци“ на улица... Тие нешта мораме да ги објаснуваме пред да почнеме да разговараме за евангелските блаженства. Ние немаме право да им зборуваме на луѓето за големи нешта пред да ги научиме за мали и елементарни работи. Современиот млад човек, извлечен од дискотека, кој е навикнат на уличен јазик, треба прво да го научиме да зборува на јазик разбирлив и близок на литературниот, пред да му кажеме што и да е за Царството Небесно. Во таа противречност гледам еден болен проблем на црковниот живот. Повикана да ги издигне луѓето на Небото, Црквата денес е принудена луѓето прво да ги направи луѓе, не дозволувајќи им да се демонизираат или да станат скотоподобни... 

Кажаното се однесува главно за младината. Старица којашто со децении обработува бавча, а во недела брза во црква, нема потреба да биде вклучена во светската култура заради лично спасение. Но младината, како градската така и селската, има потреба од такво нешто. Како прво, светот неповратно се урбанизира. Современата светска култура е култура на големите градови. Дури и оние што живеат на село, благодарение на телевизијата, радиото, дискотеките итн., се вовлечени во кругот на современите окултни текови. На таквиот човек му е нужно потребен противотров против баналноста на современата поп-култура и, како алтернатива – едно скалило погоре – култура со повисока содржина, којашто порано или подоцна ќе го наведе човекот да размислува за Христос.

Во поглед на општочовечките културни вредности, за христијанинот мора да постои некаква хиерархиска лествица. На пример, човек што ја сака литургијата, и којшто има круг пријатели што се воцрковени и писмени, можеби и нема потреба да оди во театар (но и не треба да се згрозува од него). А за човек потонат во земни грижи, човек кој одамна не прочитал ниту една книга и кој не се грижи за ништо друго освен за земните нешта, можеби ќе биде полезно да појде на некој добар спектакл и, откако ќе излезе од оклопот на личните проблеми, да ја почувствува општочовечката болка и радост. Младиот човек, кој не знае ништо за животот на Црквата, а е полн со енергија примерна за неговата возраст, може да ја сака рок-музиката, хипи-движењето и сл. Ние не смееме строго да го судиме заради тоа. Полошо е ако човек, кој е веќе воцрковен, се враќа наназад, и почнува да се интересира за она што им е својствено на луѓе што бараат, а не на луѓе што се надеваат. Таквиот е „неблагонадежен“ за Царството Небесно. 


Журнал «Отрок.ua»
Декември 2007

Подготви: д- р Драган Михајловиќ

посети:{moshits}



Видео содржини

Поуки од Светите Отци

dobrotoljubie

Духовност

Февруари 23, 2020
ih3387

Свети свештеномаченик Харалампиј

Секој човек со своето раѓање добива лично име по кое го препознаваат во текот на целиот живот. Името е наша сопствена карактеристика, но малкумина го знаат вистинското потекло на своето име и неговото вистинско значење. Секое православно име има своја суштина…
Јануари 29, 2020
3.angeli.so.truba

Живот во служба на Бога и на луѓето

Неговите слова зрачат со силна нагласеност на светиклиментовиот образец и претставуваат целосно легитимирање на македонското црковно и духовно наследство. Дедо Стефан е ревносен борец за македонскиот јазик што неизмерно го сака и постојано го збогатува. Еве…

Почитување на Пресветата Мајка Божја

7.Vselenski.sobor
Таа е заштитничка и покров на христијанскиот род. Како Мајка на Синот Божји, таа има…

Митрополит Струмички Наум: ВОВЕДЕНСКИ РАЗМИСЛУВАЊА

Дек 05, 2019 Беседи 831
7.Vselenski.sobor
Премногу размислуваме во категоријата Бог – човек, наместо во категоријата личносни…

Свети Антониј Велики: Кој е ѓаволот и кога напаѓа...?

А кога ќе се всели Божјиот Дух, Он ги успокојува, им дава да го вкусуваат спокојот во…

Беседи

Митрополит Европски Пимен: "Од ближниот ни доаѓа и животот и смртта.“, Плаошник (09.08.2020)

Митрополит Европски Пимен: "Од ближниот ни доаѓа и животот и смртта.“, Плаошник (09.08.2020)

Ако го избереме животот треба да се трудиме да бидеме семилостиви кон сите и кон сé. Семилостиви како оној кој го носел тоа име, како светиот Пантелејмон. Човекот кој ги...

Митрополит Струмички Наум: Ниту популизам, ниту индиферентност; туку пастирска грижа (08.08.2020)

Митрополит Струмички Наум: Ниту популизам, ниту индиферентност; туку пастирска грижа (08.08.2020)

Тоа, секако, зависи и од односот на луѓето кон Него: прво, Неговите ученици се во однос на послушание кон Него – тие се отворени кон Него и подготвени да прифатат...

БEСEДА  за лажнитe учитeли

БEСEДА за лажнитe учитeли

Чoвeкoт на oвoј свeт e вo вoјна. Бoрбата e нeпрeстајна, а нeпријатeлитe сe мнoгубрoјни. Пoмeѓу најoпаснитe нeпријатeли спаѓаат лажнитe учитeли. Самo акo чoвeчкиoт ум e впeрeн вo Бoга, чoвeкoт ќe...

Митрополит Струмички Наум: Екстремно одрекување – екстремни дарови (01.08.2020)

Митрополит Струмички Наум: Екстремно одрекување – екстремни дарови (01.08.2020)

Спомнатите и ветени од Бог екстремни дарови, не се однесуваат толку на материјалното колку на духовното. Тоа се даровите на умно-срдечната молитва, на суштинско просветлување на умот, на расудување, на...

Митрополит Кумановско-осоговски д-р Григориј:Ние сме возљубени Божји созданија, кои имаат можност да создадат сопствен начин на постоење...“

Митрополит Кумановско-осоговски д-р Григориј:Ние сме возљубени Божји созданија, кои имаат можност да создадат сопствен начин на постоење...“

Епископскиот чин што денеска преку вас го примам, го разбирам како служење, што во себе ги обединува и најголемата чест и свеста за сопственaтa немоќ. Има ли поголема чест и...

Митрополит Струмички Наум: Бесчувствителност (25.07.2020)

Митрополит Струмички Наум: Бесчувствителност (25.07.2020)

Инаку, ако дозволиме прелеста да навлезе во нас, дали преку страстите на срцето (сластољубие и среброљубие) или преку страста на паднатиот ум (славољубие), таа потоа станува сеопфатна состојба која ги...

Викарен Епископ Јаков Стобиски:„Не плашете се да страдате...“

Викарен Епископ Јаков Стобиски:„Не плашете се да страдате...“

Се одрекуваме од Крстот Христов ако на прекорот враќаме со гнев и бунт, праведен или неправеден, без разлика. Се одрекуваат од Крстот Христов децата кои се непослушни кон родителите, оти...

БEСEДА  за спасeниe на душата какo крај на вeрата

БEСEДА за спасeниe на душата какo крај на вeрата

Никoј нe патува заради патoт туку заради нeкoј или заради нeштo, штo гo oчeкува на крајoт на тoј пат. Никoј нe гo фрла јажeтo вo вoдата вo кoја нeкoј сe...

Митрополит Струмички Наум: Прелест на умот и прелест на срцето (18.07.2020)

Митрополит Струмички Наум: Прелест на умот и прелест на срцето (18.07.2020)

Како што рековме, има лажна состојба (прелест) на умот, но има и прелест на срцето. Првата прелест настанува поради прифаќање и усвојување лажни мисли, а втората од прифаќање и усвојување...

« »