логоFacebookTwitterYouTubeeMail

 




 Во расказите има и едукативна компонента, која ни кажува како живееле, како размислувале, како сонувале нашите предци. Ова „предци“ треба да се сфати во пошироката смисла на зборот и се однесува на луѓето што живееле пред нас, а не е нужно да се по род Македонци, вели авторот




Атанас Чупоски, писател

Новата книга раскази „Старинарница Балкан“ на Атанас Чуповски (издание на „Магор“) е иновативна книжевна мешавина во која се испреплетуваат реалните историски факти и личности и фикцијата. Расказите, како што вели авторот, се нишаат некаде на имагинарната граница меѓу книжевниот и публицистички свет, нудејќи му на читателот единствена можност да ѕирне во историјата на културата на Македонија, во турбулентните и пресвртни точки и во фрагменти од животот на низа клучни историски личности: Александар Македонски, императорите Константин и Јустинијан, султанот Сулејман, свети Наум, Григор Прличев, Марко Цепенков..., па сѐ до Андре Бретон и др.

Како настана „Старинарница Балкан“?
- Во предговорот стои дека книгата е настаната како „амалгам меѓу фактот и фикцијата, документарното и имагинарното, историјата и фантазијата, јавето и сонот...“ Вистината е всушност попрозаична. Книгава ја сочинуваат 43 раскази, кои во периодот 2008-2010 г. беа објавувани во неделникот „Форум“, во истоимената колумна. Во книгава расказите се предадени хронолошки, но не според хронологијата по која беа објавувани. Овде тие ја следат историската хронологија на настаните раскажани во нив, покривајќи така период од околу две илјади години.

Балканот е географско-тематска одредница на расказите, чии протагонисти се значајни личности од 20 век. Како ги одбиравте ликовите што ги портретиравте?
- Во книгата дефилираат и многу ликови што не потекнуваат од Балканот (од Понтиј Пилат и центурионот Лонгин, па сè до Достоевски, Мандељштам, Тагоре), кои, на овој или оној начин, сепак се поврзани со него. Протагонистите сами по себе се наметнуваа затоа што расказите во времето на нивното настанување беа пишувани без одреден ред, настануваа спонтано, во зависност од моменталната преокупација или како „старинарски“ одговор на одреден актуелен настан, или беа поврзани со одреден значаен историски датум или празник. Така што, иако функционираат како историографско-метафикциски вињети на одредена тема, расказите истовремено го задржуваат и публицистичкиот импулс и дејствуваат како своевидни мини-есеи, коментари на одредена актуелна ситуација, игра со геокултурно-политичките контексти, древни и актуелни.

Тргнувавте прво од фактите, или обратно, од имагинацијата?
- Најчесто тргнував прво од фактите. Потоа, ако за одредената тема имаше премногу факти, кои најчесто потекнуваа од разни извори, мојата улога се состоеше во нивна крајно внимателна и крајно субјективна селекција, а потоа и интерпретација, со помош на промена на гледната точка, вметнувања сништа, визии и разни други наративни алатки. Ако, пак, фактите недостигаа, тогаш на сцена стапуваше имагинацијата, која беше задолжена адекватно да го пополни празниот простор. Меѓутоа, основна цел на оваа проза, иако користи многу интертекстуални, постмодернистички изразни средства, не е пародизацијата, туку ефектот на што поголем реализам. Оттаму, во предговорот се осмелувам да ја наречам применета книжевност, која се обидува да стаса до еден нов реализам.

Како ја наоѓавте вистинската мера во создавањето на овој книжевен амалгам?
- Вистинската мера веројатно беше постигната во оној миг кога, препрочитувајќи го расказот, бев задоволен од внатрешниот свет што тој го креира и кога повеќе ниту јас самиот не знаев што точно било факт, а што фикција. Важно е да се напомене и тоа што просторот за колумните беше ограничен на 70 реда. Оттаму, зборовите мораше да се користат крајно рационално, што беше вистински предизвик за мене да раскажам долга приказна понекогаш и цел животопис, во кратка прозна форма.

Која историска личност или настан никако не можевте да ги одминете и ви беа особено инспиративни?
- Пишувајќи ги овие раскази, или поточно, подготвувајќи се за нивното пишување, читајќи, истражувајќи, многу учев, откривав одредени детали за сите овие настани и личности. Во расказите неодминливо се забележува и таа нивна едукативна компонента, која соопштува како живееле, како размислувале, како сонувале нашите предци. Ова предци треба да се сфати условно, во пошироката смисла на зборот и се однесува на луѓето што живееле пред нас, а не нужно се по род Македонци. Сега, ако баш морам да издвојам некој лик што за мене бил особено инспиративен, ќе го издвојам ликот на Григор Прличев, исклучителен ерудит, кој, покрај тоа што бил голем поет, бил и еден од најобразованите луѓе на своето време во рамки што далеку ги надминувале балканските граници. Исто така, не можев да го одминам ниту францускиот поет Андре Бретон, кој е главен лик на расказот „Андре Бретон шета по Маркови Кули“. Како инспирација за расказот ми послужи податокот дека во 1939 година во надреалистичкото списание „Минотаур“ во Париз била објавена фотографија на Маркови Кули. Конечно, бидејќи се работи за еден крајно субјективен и фрагментарен поглед на историјата на културата на Македонија, веројатно ниту еден од ликовите не е застапен случајно. Од друга страна, низ целата книга, како своевидна аријаднина нишка се провлекува еден аспект, дека воопшто не е случајно што оваа моја мала, сосема лична историја на Македонија почнува со воскресението Христово...

Во оваа сеопшта помама по информации и новини, за себе велите дека сте „човек старинар“...
- Таа себедефиниција потекна при договорот за пишување на колумните, со тогашниот уредник на редакцијата за култура на „Форум“, Влатко Галевски, при што нагласив дека не сум новинар, туку себеси пред сè се дефинирам како старинар, човек што е заинтересиран да го истражува минатото. Така и настана насловот на идната колумна, а еве сега и книга. Зошто себеси така се дефинирам? Неодамна некаде прочитав дека во само еден број на „Њујорк тајмс“ има повеќе информации отколку што добивал просечен селанец од 17 век во текот на целиот свој живот. Тоа е фрапантен, а истовремено и застрашувачки податок, што ни укажува дека треба да бидеме исклучително внимателни при процесирањето на информациите и да научиме колку што е можно повеќе да ги избегнуваме непотребните новини. Верувам дека сите сме свесни за длабоката криза што ја тресе нашата цивилизација, но, од друга страна, би било по малку наивно за еден писател да го отфрли времето во кое живее. Оттаму, барем за мене, истражувањето, копањето во минатото претставува само алатка, еден вид подобра перспектива за да се согледа сегашноста, затоа што, сите знаеме, сликата подобро се гледа кога ќе се оддалечите од неа. Се надевам дека сега, преку книгата „Старинарница Балкан“, и на читателите им е понуден подлабок увид во минатото, но истовремено и во сегашноста на овие наши простори.     
      
Автор: Мимоза Петревска Георгиева / Оваа е-адреса е заштитена од спамботови. Треба да ви е овозможено JavaScript за да ја видите.       Фотографија: Maja Јаневска-Илиева


Извор: Нова Македонија    
 



Поуки од Светите Отци

dobrotoljubie

Наука и Култура

Јули 24, 2022
TViTer319

ТРКАЛЕЗНА МАСА ЗА ПОДАТОЦИТЕ ЗА Е-ТРГОВИЈАТА ВО НАШАТА ЗЕМЈА

Од АЕТМ велат дека со оваа тркалезна маса, Асоцијацијата за е-трговија на Македонија и Државниот завод за статистика иницираат соработка меѓу засегнатите институции и се вклучуваат во напорите за започнување на јавно-приватен дијалог помеѓу релевантните…
Јануари 27, 2022

Конгресот на САД ќе носи резолуција за славење на македонскиот јазик и наследство

Во Конгресот на САД е покрената резолуција за прогласување на септември 2022 за „Месец на македонското американско наследство“ и за славење на македонскиот јазик, историја и култура на македонските Американци и нивниот „неверојатен придонес“ за Соединетите…

„Анатомија на бумбарот” на Стефан Марковски

Дек 28, 2021 Литература 685
3.to.Naoganje.glava.sv.Jovan.Krstitel
Во романот, чие македонско издание е објавено од „Паблишер“, се дефинира енергична и…

Поезија од Стефан Марковски застапена во меѓународна антологија на шпански јазик

Окт 23, 2021 Литература 1161
3.to.Naoganje.glava.sv.Jovan.Krstitel
„Преминот на поетските гласови бара прекугранични и меѓугенерациски средби и точки на…

Познат научник тврди дека Бог постои

Сеп 28, 2021 Наука и Религија 6544
3.to.Naoganje.glava.sv.Jovan.Krstitel
Според него, оваа теорија би можела да го докаже постоењето на Бог. Изјавите ги разгориле…

Беседи

Митрополит Струмички Наум: Свети Климент Охридски (08.08.2022)

Митрополит Струмички Наум: Свети Климент Охридски (08.08.2022)

Но, што значи тоа дека некој ќе влезе и ќе излезе и дека пасиште ќе најде?Тргнувајќи секогаш од персоналното начело на македонско-светогорската исихастичка школа (наспроти антиохиската историска и александриската алегориска...

Митрополит Струмички Наум: Свети Пророк Илија (01.08.2022 15:58)

Митрополит Струмички Наум: Свети Пророк Илија (01.08.2022 15:58)

 Вистинскиот, пак, Божји пророк, што и да направи, тешко ќе ги отвори кон милост суетните срца на самонаречените духовни величини: „Зашто дојде Јован Крстител, кој ниту леб јаде, ниту вино...

БEСEДА  за пoтрeбата за пoвтoрувањe и пoвтoрувањe

БEСEДА за пoтрeбата за пoвтoрувањe и пoвтoрувањe

Oрачoт oра вo нивата. Зарeм нe ја пoвтoрува oрачoт сeкoја минута истата рабoта? Какo инаку би ја изoрал нивата, акo oд утрo дo мрак нe длаби бразда дo бразда?Патникoт чeкoри...

Исцеление на демонизираниот човек во Гадара

Исцеление на демонизираниот човек во Гадара

Евангелието е еден вид огледало, во кое се огледуваме себеси, и гледајќи се во него, се дотеруваме внатрешно. Како што секоја куќа има огледало, така треба секоја куќа да има...

Протоереј ставрофор Глигор Дамјановски: СВЕТИ БЕСРЕБРЕНИЦИ И ЧУДОТВОРЦИ КОЗМА И ДАМЈАН (обновено)

Протоереј ставрофор Глигор Дамјановски: СВЕТИ БЕСРЕБРЕНИЦИ И ЧУДОТВОРЦИ КОЗМА И ДАМЈАН (обновено)

 Бидејќи имале силна и непоколеблива вера, Божјата благодат делувала врз сите луѓе коишто им се обраќале за помош. Колку што лекувале со разните треви, толку повеќе Бог, поради нивниот свет...

Митрополит Струмички Наум: Светите Апостоли (11.07.2022 20:30)

Митрополит Струмички Наум: Светите Апостоли (11.07.2022 20:30)

   Петар Му се обраќа на Господ како прв меѓу еднаквите по чест, кој во тој момент ги изразува и сведочи верата и опитот на сите Апостоли, а не само својата...

Митрополит Струмички Наум: Свети Наум Охридски (02.07.2022 )

Митрополит Струмички Наум: Свети Наум Охридски (02.07.2022 )

Согласно опитот на сите Свети, единствен темел на вистинскиот духовен живот во Црквата е вистинската вера. Вистинска вера може да биде само една. Учеството во вистинската вера во Црквата истовремено...

БEСEДА  за угледувањe на мравкитe

БEСEДА за угледувањe на мравкитe

Вoлјата на Твoрeцoт, Кoј нè испратил вo oвoј свeт e да твoримe дoдeка смe вo свeтoт. Самиoт Гoспoд Исус запoвeда: Твoрeтe, стражарeтe! Oн ги фали oниe кoи ги умнoжуваат дадeнитe...

Архиепископ Антинојски Пантелејмон: За љубовта

Архиепископ Антинојски Пантелејмон: За љубовта

 Ако на пример, ние не ги надминеме границите на секојдневнието, ако не ги надминеме своите слабости, тогаш на кој начин нашата христијанска љубов се разликува од другите? Ако ги љубиме...

« »