логоFacebookTwitterYouTubeeMail

 




 Во расказите има и едукативна компонента, која ни кажува како живееле, како размислувале, како сонувале нашите предци. Ова „предци“ треба да се сфати во пошироката смисла на зборот и се однесува на луѓето што живееле пред нас, а не е нужно да се по род Македонци, вели авторот




Атанас Чупоски, писател

Новата книга раскази „Старинарница Балкан“ на Атанас Чуповски (издание на „Магор“) е иновативна книжевна мешавина во која се испреплетуваат реалните историски факти и личности и фикцијата. Расказите, како што вели авторот, се нишаат некаде на имагинарната граница меѓу книжевниот и публицистички свет, нудејќи му на читателот единствена можност да ѕирне во историјата на културата на Македонија, во турбулентните и пресвртни точки и во фрагменти од животот на низа клучни историски личности: Александар Македонски, императорите Константин и Јустинијан, султанот Сулејман, свети Наум, Григор Прличев, Марко Цепенков..., па сѐ до Андре Бретон и др.

Како настана „Старинарница Балкан“?
- Во предговорот стои дека книгата е настаната како „амалгам меѓу фактот и фикцијата, документарното и имагинарното, историјата и фантазијата, јавето и сонот...“ Вистината е всушност попрозаична. Книгава ја сочинуваат 43 раскази, кои во периодот 2008-2010 г. беа објавувани во неделникот „Форум“, во истоимената колумна. Во книгава расказите се предадени хронолошки, но не според хронологијата по која беа објавувани. Овде тие ја следат историската хронологија на настаните раскажани во нив, покривајќи така период од околу две илјади години.

Балканот е географско-тематска одредница на расказите, чии протагонисти се значајни личности од 20 век. Како ги одбиравте ликовите што ги портретиравте?
- Во книгата дефилираат и многу ликови што не потекнуваат од Балканот (од Понтиј Пилат и центурионот Лонгин, па сè до Достоевски, Мандељштам, Тагоре), кои, на овој или оној начин, сепак се поврзани со него. Протагонистите сами по себе се наметнуваа затоа што расказите во времето на нивното настанување беа пишувани без одреден ред, настануваа спонтано, во зависност од моменталната преокупација или како „старинарски“ одговор на одреден актуелен настан, или беа поврзани со одреден значаен историски датум или празник. Така што, иако функционираат како историографско-метафикциски вињети на одредена тема, расказите истовремено го задржуваат и публицистичкиот импулс и дејствуваат како своевидни мини-есеи, коментари на одредена актуелна ситуација, игра со геокултурно-политичките контексти, древни и актуелни.

Тргнувавте прво од фактите, или обратно, од имагинацијата?
- Најчесто тргнував прво од фактите. Потоа, ако за одредената тема имаше премногу факти, кои најчесто потекнуваа од разни извори, мојата улога се состоеше во нивна крајно внимателна и крајно субјективна селекција, а потоа и интерпретација, со помош на промена на гледната точка, вметнувања сништа, визии и разни други наративни алатки. Ако, пак, фактите недостигаа, тогаш на сцена стапуваше имагинацијата, која беше задолжена адекватно да го пополни празниот простор. Меѓутоа, основна цел на оваа проза, иако користи многу интертекстуални, постмодернистички изразни средства, не е пародизацијата, туку ефектот на што поголем реализам. Оттаму, во предговорот се осмелувам да ја наречам применета книжевност, која се обидува да стаса до еден нов реализам.

Како ја наоѓавте вистинската мера во создавањето на овој книжевен амалгам?
- Вистинската мера веројатно беше постигната во оној миг кога, препрочитувајќи го расказот, бев задоволен од внатрешниот свет што тој го креира и кога повеќе ниту јас самиот не знаев што точно било факт, а што фикција. Важно е да се напомене и тоа што просторот за колумните беше ограничен на 70 реда. Оттаму, зборовите мораше да се користат крајно рационално, што беше вистински предизвик за мене да раскажам долга приказна понекогаш и цел животопис, во кратка прозна форма.

Која историска личност или настан никако не можевте да ги одминете и ви беа особено инспиративни?
- Пишувајќи ги овие раскази, или поточно, подготвувајќи се за нивното пишување, читајќи, истражувајќи, многу учев, откривав одредени детали за сите овие настани и личности. Во расказите неодминливо се забележува и таа нивна едукативна компонента, која соопштува како живееле, како размислувале, како сонувале нашите предци. Ова предци треба да се сфати условно, во пошироката смисла на зборот и се однесува на луѓето што живееле пред нас, а не нужно се по род Македонци. Сега, ако баш морам да издвојам некој лик што за мене бил особено инспиративен, ќе го издвојам ликот на Григор Прличев, исклучителен ерудит, кој, покрај тоа што бил голем поет, бил и еден од најобразованите луѓе на своето време во рамки што далеку ги надминувале балканските граници. Исто така, не можев да го одминам ниту францускиот поет Андре Бретон, кој е главен лик на расказот „Андре Бретон шета по Маркови Кули“. Како инспирација за расказот ми послужи податокот дека во 1939 година во надреалистичкото списание „Минотаур“ во Париз била објавена фотографија на Маркови Кули. Конечно, бидејќи се работи за еден крајно субјективен и фрагментарен поглед на историјата на културата на Македонија, веројатно ниту еден од ликовите не е застапен случајно. Од друга страна, низ целата книга, како своевидна аријаднина нишка се провлекува еден аспект, дека воопшто не е случајно што оваа моја мала, сосема лична историја на Македонија почнува со воскресението Христово...

Во оваа сеопшта помама по информации и новини, за себе велите дека сте „човек старинар“...
- Таа себедефиниција потекна при договорот за пишување на колумните, со тогашниот уредник на редакцијата за култура на „Форум“, Влатко Галевски, при што нагласив дека не сум новинар, туку себеси пред сè се дефинирам како старинар, човек што е заинтересиран да го истражува минатото. Така и настана насловот на идната колумна, а еве сега и книга. Зошто себеси така се дефинирам? Неодамна некаде прочитав дека во само еден број на „Њујорк тајмс“ има повеќе информации отколку што добивал просечен селанец од 17 век во текот на целиот свој живот. Тоа е фрапантен, а истовремено и застрашувачки податок, што ни укажува дека треба да бидеме исклучително внимателни при процесирањето на информациите и да научиме колку што е можно повеќе да ги избегнуваме непотребните новини. Верувам дека сите сме свесни за длабоката криза што ја тресе нашата цивилизација, но, од друга страна, би било по малку наивно за еден писател да го отфрли времето во кое живее. Оттаму, барем за мене, истражувањето, копањето во минатото претставува само алатка, еден вид подобра перспектива за да се согледа сегашноста, затоа што, сите знаеме, сликата подобро се гледа кога ќе се оддалечите од неа. Се надевам дека сега, преку книгата „Старинарница Балкан“, и на читателите им е понуден подлабок увид во минатото, но истовремено и во сегашноста на овие наши простори.     
      
Автор: Мимоза Петревска Георгиева / Оваа е-адреса е заштитена од спамботови. Треба да ви е овозможено JavaScript за да ја видите.       Фотографија: Maja Јаневска-Илиева


Извор: Нова Македонија    
 



Видео содржини

Поуки од Светите Отци

dobrotoljubie

Наука и Култура

Април 07, 2021
Aleksandar.N.sv.Haralampij

Збирка раскази „Фауст го трча плебејскиот круг“ (Faustus Runs the Plebeian Circle)-Стефан Марковски

Збирката раскази по промотивна цена е дистрибуирана и на повеќе книжевни платформи, како Barnes and Noble, Vivlio, Apple Books, Thalia, Kobo, Booktopia, Weltbild, Paagman, Ibs, Indigo и други. На македонски јазик книгата која инкорпорира 6 приказни, како…
Април 04, 2021
Aleksandar.N.sv.Haralampij

Книгата може да им помогне на децата да си го изградат идентитетот

Секоја генерација на деца има свои проблеми и затоа треба авторите да ги следат денешните деца и да знаат што тие сакаат да прочитаат. Авторите од западноевропските земји се многу похрабри и добро е што издавачите прават напори да ги преведат, но им…

Соопштени европските награди за драмски превод за 2021 година, меѓу нив три на македонски јазик

Мар 22, 2021 Литература 120
Aleksandar.N.sv.Martinijan6
Исто така, меѓу најдобрите од два други јазични комитета се најдоа и преводите на две…

Македонскиот поет Игор Крајчев е поет на неделата на престижниот британски магазин “The Poet Magazine”

Мар 22, 2021 Литература 119
Aleksandar.N.sv.Haralampij
Инаку. ова застапување на македонскиот поет Игор Крајчев во британскиот магазин, доаѓа…

Истражување на Харвард: Кои луѓе се посреќни, оние со повеќе време или оние со повеќе пари?

Мар 22, 2021 Друго од култура 135
Aleksandar.N.sv.Haralampij
Истражувањата покажуваат дека луѓето кои имаат најмногу животни исполнувања повеќе…

Беседи

Жарко Ѓоргиевски: Недела на свети Јован Лествичник

Жарко Ѓоргиевски: Недела на свети Јован Лествичник

Потикнат од голема љубов кон Бога и Христовата наука, уште на 17 годишна возраст Јован го прифатил благиот јарем Христов и се упатил по тесниот пат, по кој одат праведниците...

ЗА ПОКАЈАНИЕТО - АРХИМАНДРИТ ГЕОРГИЈ КАПСАНИС

ЗА ПОКАЈАНИЕТО - АРХИМАНДРИТ ГЕОРГИЈ КАПСАНИС

И колку повеќе некој ја чувствува грешноста си, толку и се кае подобро и повеќе. И затоа го гледаме овој голем знак – тајна може да каже некој – во...

Митрополит Струмички Наум: Недела на свети Јован Лествичник (10.04.2021)

Митрополит Струмички Наум: Недела на свети Јован Лествичник (10.04.2021)

Срцето на овој степен сè уште е заробено од страстите, така што демонот релативно лесно, преку помислите и сетилата, однатре, го наведува човекот на грев. Колку што човекот слободно му...

На свети Григориј Палама - Старец Георгиј Капсанис II дел

На свети Григориј Палама - Старец Георгиј Капсанис II дел

Црквата го прославува споменот на еден нов светител, светиот Николај Планас, еден прост отец, неписмен но свет, оженет свештеник од некогашна Атина. Свети Николај – по потекло од Наксос –...

О.Николај Киранџиќ: НЕДЕЛА НА СВЕТИ ЈОВАН ЛЕСТВИЧНИК

О.Николај Киранџиќ: НЕДЕЛА НА СВЕТИ ЈОВАН ЛЕСТВИЧНИК

 Болестите, пак, честопати се плод на нашата гревовеност, безаконие и неуреден живот, но честопати тие се и Божја казна за нашите гревови. Затоа, ако сакаме да се ослободиме од болеста,...

Митрополит Струмички Наум:  ПРЕСВЕТА БОГОРОДИЦЕ, спаси нѐ!

Митрополит Струмички Наум: ПРЕСВЕТА БОГОРОДИЦЕ, спаси нѐ!

Севкупниот Домострој на нашето спасение е дело на нашиот Бог – Света Троица, од Отецот, низ Синот, во Светиот Дух. Овој Домострој е Христоцентричен (исто како и нашиот живот во...

Викарен Епископ Јаков Стобиски: Тајната на Крстот

Викарен Епископ Јаков Стобиски: Тајната на Крстот

Во животот неизбежно ќе страдаме и ќе носиме крст, сакале или не, и ќе бидеме распнати, сакале или не, и ќе умреме на него, сакале или не, но на крстот...

Митрополит Струмички Наум: КРСТОПОКЛОНА НЕДЕЛА (03.04.2021)

Митрополит Струмички Наум: КРСТОПОКЛОНА НЕДЕЛА (03.04.2021)

 Во секое наше лично страдање Го препознаваме првенствено Христос и го надградуваме нашиот личносен однос со Него. Самото страдање е реално, но тоа останува во втор план, затоа што преку...

За втората недела на постите - (на свети Григориј Палама) - Старец Георгиј Капсанис

За втората недела на постите - (на свети Григориј Палама) - Старец Георгиј Капсанис

Но светиот Григориј имајќи го опитот на аскетите на Света Гора и на сите свети Отци на Црквата ни, се спротистави на оваа прелест, на рационализмот на западниот Варлаам, со...

« »