логоFacebookTwitterYouTubeeMail

 

 

 Букурешкиот договор е пример како не треба да се прави меѓународен договор

Годинава престанува важноста на Букурешкиот договор, еден од многуте договори со кои е распарчена и поделена Македонија. Проф. д-р Ванче Стојчев, кој почина во 2009 година, автор на книгата „Букурешкиот договор и поделбата на Македонија во 1913 година“,  долги години работеше на оваа студија користејќи многубројни оригинални документи, билатерални договори и меѓународни конференции кои му претходеле на Букурешкиот договор, собирани од најзначајните државни архиви кои ја чуваат архивската документација за Македонија.

- Букурешкиот договор е пример како не треба да се прави меѓународен договор, пример како се измамени народите и државите, пример како се измамуваат помалите држави од соседите, а соседите од уште поголемите држави – категоричен е д-р Ванче Стојчев.

Според професорот, за разбирање на Букурешкиот договор неопходно е изучување на Берлинскиот конгрес кој му претходел, кој е суштински за Букурешкиот затоа што принципите на преговарање на Букурешкиот договор се преземени од принципите на преговарањето на Берлинскиот конгрес. При тоа особено е неопходно пошироко анализирање на членот 23 од Берлинскиот конгрес кој директно се однесува на начинот на решавањето на прашањето на териториите во Балканскиот дел на Отоманската империја кои не се решени со Берлинскиот конгрес, меѓу кои спаѓа и Македонија.

-Целиот проблем започнува со распаѓањето на Отоманската империја. Историски, еден период од 1875 до 1881 година се нарекува Источна криза. Во тој период настанале многубројни востанички па и воени движења на Балканот, а причина за тие движења бил распадот на Империјата. Овој период е значаен за македонското национално-ослободително движење заради тоа што Македонците учествувале во сите револуционерни и востанички движења и во сите војни кои што во периодот на Источната криза се воделе на Балканот. Истата година кога започнува Источната криза 1875 година почнува и Херцеговското востание во кое учествува и една легија Македонци. Година подоцна започнува, 1876, започнува и Српско-Турската војна во која учествуваат голем број Македонци меѓу кои истакнатите војводи како Иљо Малешевски, Ѓорѓија Пулевски, Христо Македонски…Ги истакнувам нив затоа што воделе чети, односно околу 2000 луѓе од Македонија учествуваат во Српско-Турската војна. Во 1877-78 година започнува и Руско-Турската војна па овие Македонци се префрлуваат во Романија каде што било зборното место за собирање на европската руска војска (имало и европска азиска војска) што говори дека во Руската војска учествуваат истите македонски војводи со свои чети. Тие го преминуваат Дунав и почнува Руско-турската војна на територијата на Бугарија. Овие македонски чети главно се претходница или извидница на руските поголеми сили и нивно тежнение е да му помогнат на бугарскиот народ да се ослободи, но исто така и рускиот и бугарскиот народ да помогне да се ослободи Македонија. И тие веднаш по ослободувањето на Софија продолжуваат кон Ќустендил за да навлезат во Македонија.Меѓутоа руската војска, наместо кон Македонија, тргнува кон Цариград (Истанбул) каде Турците се повлекуваат. По диктат на Русите на 3 март 1878 година во местото Сан Стефано е потпишана Санстефанската прелиминарна спогодба со која се ослободува Бугарија од Турција со тоа што таму останува руската војска. Таа руска војска доаѓа до Ќустендил и до Горна Џумаја, денешен Благоевград.Според оваа Санстефанска Бугарија речиси цела Македонија, освен Солун и Халкидик, влегува во состав на Санстефанска Бугарија. Но, со оглед дека руската војска дошла до Ќустендил и Горна Џумаја, територијално Македонија фактички останува под Турска управа, а само по документ е во Санстефанска Бугарија.

 

Ви го пренесуваме и интервјуто на новинарот Миленко Неделковски со професорот Стојчев дадено во емисијата „Лејт најт шоу“ во 2008 година.

Неделковски: Што се случува на Берлинскиот конгрес?

Проф. Стојчев: Согласно одлуките на Берлинскиот конгрес старата Бугарија добива статус на трибутарно кнежевство, источна Румелија добива статус на автономија во рамките на Отоманската империја. Турција останува на Балканот од Албанија до Тесалија. Статус на независност добиваат Црна Гора и Србија, Грција е веќе независна. За Македонија, за Тракија и за Тесалија е речено дека со членот 23 ќе им се даде статус на политичка автономија.

Неделковски: Која е суштината на членот 23?

Проф. Стојчев: Поврзан е со органскиот устав за Крит од 1868 година каде што регулира месни управни власти од месното население кои ќе ги одреди турската влада, а кога ќе се формира таа месна влада ќе побара комисија од големите сили и тогаш тоа ќе биде регуларно прифатено. Тие области ќе имаат и свој гувернер, а гувернерот треба да е христијанин. Ова за Македонија, според членот 23 од Берлинскиот конгрес, значи дека се предвидува статус на политичка автономија во рамките на Осмалиската империја. Што значи локалната управа да е македонска, христијанска  со мешани органи на власта и од македонското и од турското население. Со овој член 23 Македонија е всушност размеѓена, разграничена од другите области со кои се граничи. Затоа е овој член суштински за Македонија, бидејќи сите политички активности од Берлинскиот конгрес наваму се врзани директно за членот 23. За членот 23 е врзано барањето на Димитар Поп Ѓеоргиев –Беровски за време на Кресенското востание за политичка автономија на Македонија во рамките на Империјата. За членот 23 е врзано и формирањето на  Македонската револуционерна организација (ВМРО) бидејќи со тој член таа добива меѓународно правен статус. Со членот 23 исто е поставено барањето на земјите на Балканскиот сојуз во 1912 година Отоманската империја на Македонија да и даде статус на поличка автономија. Осмалиската империја одговара дека ќе и даде на Македонија таков статус во согласност со членот 23, односно дека ќе ги спроведе реформите.Но и покрај ова, сепак, Балканските сојузи одлучиле да поведат војна.

Неделковски: Тогаш, зошто толку многу се форсира Санстефанскиот договор од страна на Бугарите, за разлика од нас кои го маргинализираме Берлинскиот конгрес кој историски гледано е значаен и позитивен за Македонија?

Проф. Стојчев:  Веројатно е недостаток на една научна анализа на меѓународните договори, недостаток на едно континуирано методолошко поврзување на настаните, а мислам и дека голем број на историчари не го запоставуваа овој член, туку и многу често го споменуваа. Меѓутоа, при формирањето на Македонија како автономија тој многу често се споменува, но не се споменуваше за време на Балканските војни, а јас го поврзувам со Букурешкиот договор бидејќи е тој непосредно поврзан со него затоа што на Балканските војни е поставено прашањето за автономија на Македонија во рамките на членот 23 од Берлинскиот конгрес.

Неделковски: Меѓу Берлинскиот конгрес и Букурешкиот договор има три децении? Како е можно работите едноставно да се пресликаат во едно ново историско миље?

Проф. Стојчев: Од Берлинскиот конгрес кој е одржан 1878 година а потпишан на 13 јули па до 10 август 1913 година изминуваат 35 години. За тоа време се случуваат борби на Балканскиот полуостров на христијанските народи за ослободување и за создавање на самостојни држави, а од друга страна распад на Отоманската империја, а од трета големите сили изразуваат свои интереси кон Балканскиот полуостров. Конкретно по територијата која по распадот на Отоманската империја ќе остане на балканците, но балканците треба да бидат продолжена рака на големите сили. Така, секоја од балканските држави која што изразувала претензии кон Македонија во исто време била и продолжена рака на една од големите сили- Автро-Унгарија и Русија во тоа време кои имале главен збор кога се однесува до интересите на Балканот, потоа Франција и Германија и Велика Британија. Во тој период веќе се создаваат двата големи воени сојузи –Антантата (Франција, Велика Британија и Русија) и Централните сили (Германија, Австро-Унгарија и Италија). Тие на свој начин водат борба за привлекување на Балканските држави кон овие големи сојузи. Во исто време Централните сили се борат за проширување на своите колонии и да и се спротистават на Антантата и тежнение за продор кон Исток, за што вложуваат многу средства.Во тој сплет на интереси на големите сили се појавуваат и интересите на големо државни програми на балканските земји.Сите тие големо државни програми присутни се и во почетокот на Балканските војни. Од тука и поддршката на Бугарија со разни територијални ветувања на штета на Македонија. Бугарија всушност ја води најагресивната политика за Балканските војни. Бугарија, Србија во сојуз и Грција имаат исти интереси кон иста територија – Македонија. Заради намалување на интересите на Србија, Италија и Австро-Унгарија  ја создаваат Албанија, по првата Балканска војна. Тоа е уште една поголема причина постигнатите спогодби со балканскиот сојуз да се поништат, особено со Србија, за таа да бара излез на Егејското море затоа што не може на Јадранското.Заради тоа таа го крши договорот со Бугарија постигнат на 29 февруари 1912 година. Тука се бара и причина за започнување на Втората балканска војна. Сите овие војни се водат на етничка територија на Македонија, а македонците учествуваат во сите балкански сили. Се надевале дека Балканскиот сојуз, како што била и нивната пропаганда води борба за ослободување на христијаните. Но, која како тие навлегувала во Македонија (Прва Балканска војна) веднаш воспоставувала окупациона власт на територијата на Македонија на која пристигнале нејзините војски. Ревизијата на Бугарско-српскиот сојуз Бугарија не ја дозволува, па Србија во сојуз со Црна Гора и Србија војува со Бугарија. Ним им се приклучуваат и Романија и Турција, па Бугарија е доведена во ситуација да е згазена и уништена. Бара помош од Русија и Австро-Унгарија за војната а другите пак помош за поделба на Македонија.И токму Балканските војни се започнати за поделба на територии, особено за поделба на Македонија.Македонија е делена паралелно со воени дејства, како тие напредувале така биле поставувани границите. Затоа по интервенција на големите сили донесена е одлука да се прекинат борбите и да се започнат преговори за поделба на територијата, за поделба на Македонија.Преговорите започнуваат на 27 јули 1913 година. Се планирало договорот да трае многу кратко, бидејќи Бугарија е принудена да капитулира и од страв да не навлезат победниците на нејзина територија да прифати да потпише се што се барало од неа. . Затоа е прифатено преговарање во Букурешт и тоа без ситуација на мировна состојба. Ете во такви услови е донесен Букурешкиот договор со кој во 1913 година е поделена Македонија.

Неделковски: Што се случило во таа ситуација на закана и принуда?

Проф. Стојчев: Има еден измамнички аспект. Австро-Унгарија и Русија и ветувале на Бугарија да потпише тоа што ќе се бараат од неа Србија и Грција, а за возврат по завршувањето на војните тие две држави ќе бараат ревизија на договорот и ќе се исправат дотогашните грешки. Исто како што со Санстефанскиот договор се ревидирани одлуките на Берлинскиот конгрес. Од тој аспект Букурешкиот договор ја нема меѓународната важност, е краткотраен, затоа што тие морале да го потпишат тоа што го барале од нив.

Неделковски: Што мислите дали е можно Македонија некогаш да ги има сите свои делови?

Проф. Стојчев: Па ние ги имаме сите делови, само прашање е да бидат сите наши. Кон тоа се тежнее со евроинтеграциите, со тргнувањето на границите. Но за да биде Македонија она што била неопходно е свеста за националната припадност кај Македонците да се подигне на многу повисоко ниво. Имено, не е доволно да се има чувство, да се биде Македонец, туку треба да се познаваат сите белези на македонската нација.

 

 Извор: http://toppost.mk/2013/06/23/%d0%b1%d1%83%d0%ba%d1%83%d1%80%d0%b5%d1%88%d0%ba%d0%b8%d0%be%d1%82-%d0%b4%d0%be%d0%b3%d0%be%d0%b2%d0%be%d1%80-%d0%b5-%d0%bf%d1%80%d0%b8%d0%bc%d0%b5%d1%80-%d0%ba%d0%b0%d0%ba%d0%be-%d0%bd%d0%b5-%d1%82/#more-7055



Видео содржини

Поуки од Светите Отци

dobrotoljubie

Наука и Култура

Април 07, 2021
Aleksandar.N.sv.Haralampij

Збирка раскази „Фауст го трча плебејскиот круг“ (Faustus Runs the Plebeian Circle)-Стефан Марковски

Збирката раскази по промотивна цена е дистрибуирана и на повеќе книжевни платформи, како Barnes and Noble, Vivlio, Apple Books, Thalia, Kobo, Booktopia, Weltbild, Paagman, Ibs, Indigo и други. На македонски јазик книгата која инкорпорира 6 приказни, како…
Април 04, 2021
Aleksandar.N.sv.Haralampij

Книгата може да им помогне на децата да си го изградат идентитетот

Секоја генерација на деца има свои проблеми и затоа треба авторите да ги следат денешните деца и да знаат што тие сакаат да прочитаат. Авторите од западноевропските земји се многу похрабри и добро е што издавачите прават напори да ги преведат, но им…

Соопштени европските награди за драмски превод за 2021 година, меѓу нив три на македонски јазик

Мар 22, 2021 Литература 122
Aleksandar.N.sv.Martinijan6
Исто така, меѓу најдобрите од два други јазични комитета се најдоа и преводите на две…

Македонскиот поет Игор Крајчев е поет на неделата на престижниот британски магазин “The Poet Magazine”

Мар 22, 2021 Литература 121
Aleksandar.N.sv.Haralampij
Инаку. ова застапување на македонскиот поет Игор Крајчев во британскиот магазин, доаѓа…

Истражување на Харвард: Кои луѓе се посреќни, оние со повеќе време или оние со повеќе пари?

Мар 22, 2021 Друго од култура 138
Aleksandar.N.sv.Haralampij
Истражувањата покажуваат дека луѓето кои имаат најмногу животни исполнувања повеќе…

Беседи

Жарко Ѓоргиевски: Недела на свети Јован Лествичник

Жарко Ѓоргиевски: Недела на свети Јован Лествичник

Потикнат од голема љубов кон Бога и Христовата наука, уште на 17 годишна возраст Јован го прифатил благиот јарем Христов и се упатил по тесниот пат, по кој одат праведниците...

ЗА ПОКАЈАНИЕТО - АРХИМАНДРИТ ГЕОРГИЈ КАПСАНИС

ЗА ПОКАЈАНИЕТО - АРХИМАНДРИТ ГЕОРГИЈ КАПСАНИС

И колку повеќе некој ја чувствува грешноста си, толку и се кае подобро и повеќе. И затоа го гледаме овој голем знак – тајна може да каже некој – во...

Митрополит Струмички Наум: Недела на свети Јован Лествичник (10.04.2021)

Митрополит Струмички Наум: Недела на свети Јован Лествичник (10.04.2021)

Срцето на овој степен сè уште е заробено од страстите, така што демонот релативно лесно, преку помислите и сетилата, однатре, го наведува човекот на грев. Колку што човекот слободно му...

На свети Григориј Палама - Старец Георгиј Капсанис II дел

На свети Григориј Палама - Старец Георгиј Капсанис II дел

Црквата го прославува споменот на еден нов светител, светиот Николај Планас, еден прост отец, неписмен но свет, оженет свештеник од некогашна Атина. Свети Николај – по потекло од Наксос –...

О.Николај Киранџиќ: НЕДЕЛА НА СВЕТИ ЈОВАН ЛЕСТВИЧНИК

О.Николај Киранџиќ: НЕДЕЛА НА СВЕТИ ЈОВАН ЛЕСТВИЧНИК

 Болестите, пак, честопати се плод на нашата гревовеност, безаконие и неуреден живот, но честопати тие се и Божја казна за нашите гревови. Затоа, ако сакаме да се ослободиме од болеста,...

Митрополит Струмички Наум:  ПРЕСВЕТА БОГОРОДИЦЕ, спаси нѐ!

Митрополит Струмички Наум: ПРЕСВЕТА БОГОРОДИЦЕ, спаси нѐ!

Севкупниот Домострој на нашето спасение е дело на нашиот Бог – Света Троица, од Отецот, низ Синот, во Светиот Дух. Овој Домострој е Христоцентричен (исто како и нашиот живот во...

Викарен Епископ Јаков Стобиски: Тајната на Крстот

Викарен Епископ Јаков Стобиски: Тајната на Крстот

Во животот неизбежно ќе страдаме и ќе носиме крст, сакале или не, и ќе бидеме распнати, сакале или не, и ќе умреме на него, сакале или не, но на крстот...

Митрополит Струмички Наум: КРСТОПОКЛОНА НЕДЕЛА (03.04.2021)

Митрополит Струмички Наум: КРСТОПОКЛОНА НЕДЕЛА (03.04.2021)

 Во секое наше лично страдање Го препознаваме првенствено Христос и го надградуваме нашиот личносен однос со Него. Самото страдање е реално, но тоа останува во втор план, затоа што преку...

За втората недела на постите - (на свети Григориј Палама) - Старец Георгиј Капсанис

За втората недела на постите - (на свети Григориј Палама) - Старец Георгиј Капсанис

Но светиот Григориј имајќи го опитот на аскетите на Света Гора и на сите свети Отци на Црквата ни, се спротистави на оваа прелест, на рационализмот на западниот Варлаам, со...

« »