Истражувачите на популарната култура наведуваат дека сапуниците често претставуваат просто наличје на информативните програми и всушност им овозможуваат полесно да ја исполнуваат својата индоктринирачка или пропагандна функција. Се работи за наизменичност на когнитивната манипулација, присутна кај вестите, и афективната манипулација, доминантна кај сапуниците. Низ мешање на овие два различни, но надополнувачки, процеси се олеснува пренесувањето на клучните пораки и издејствувањето на посакуваните реакции (или пак пасивизација) на публиката. Низ нивната интеракција, методите на убедување од едниот се прелеваат кон другиот тип и создаваат динамичка целина на сврзани садови кои го вртат вниманието на јавноста од важните теми, но и ја ништат постапно нивната способност да ги видат работите критички и самосвесно.
Во таа смисла, негативните ефекти на сапуницизацијата на етерот се разгрануваат во два правци: (а) затапување на публиката и тривијализација на свеста и (б) поткопување на способноста кај јавноста за критичка опсервација на реалноста.
Првиот дел, прилично јасен, доловува како сапуниците ја туркаат публиката, алиас јавноста, кон ескапизам, бегање од реалноста и игнорирање на нејзините директни ефекти и последици. Ескапизмот како феномен е краен контра-пол на општество кое создава услови за активни граѓани кои се исправаат за своите правдини, граѓани кои вршат легитимен притисок и врз институциите и врз своите избраници, заради своето сопствено, општо или јавно добро. Пасивизацијата на јавноста е еден од главните ефекти.
Во таа смисла, кога бројот на информативни, аналитички, истражувачки, дебатни и други „рационалистички“ медиумски форми се намалува или исчезнува, апатијата, неангажираноста, фрагментираноста на масите, анемичноста и слабоста на гласот на јавноста се само некои од ефектите на спомнатото „затапување на свеста“ на јавноста, а медиумите се нејзини директни извршители. Обично преку именувањето на овие програми како шунд, кич, и други синоними за ниска култура, се критикува загрозувањето на онаа вистинската возвишената култура, но во реалноста вистинската жртва е рационалната јавност, а не високата култура.
Вториот клучен ефект на сапунизацијата на етерот е поткопувањето на способноста за критичка опсервација на реалноста. Според методот на т.н. „поткожна игла“ изложеноста на сапуници постапно ги преосмислува нашите очекувања и потреби од медиумите. Имено, медиумите од средство за информирање стануваат примарно технологија за исполнување на некои наши потреби и нагони за припадност, блискост, сродност, емотивна приврзаност, односно во телевизорите гледаме некаков вид на самозадоволувачки (либидинален) апарат. Забавноста, доминацијата на афектот и емотивноста се прелеваат и врз информативниот дел, па резултат од ова е распад на системот на рационално конзумирање информации. Публиката од, да речеме, широкиот спектар на понудени информации (што кај нас баш и не е случај, неслучајно) се приврзува само кон еден мал дел информативни содржини кои се блиски до нејзиниот личен поглед на светот и постапно се исклучува од останатите аспекти и погледи на реалноста. Ова е т.н. премин од „медиумот како прозорец“ во модел на „медиум како огледало“, односно во медиумот барам потврда на моите погледи на реалноста, а не поле за некакво осознавање, размена и трансфер на информации, ставови и други форми на корисна комуникација. Еден од клучните негативни ефекти од ваквите процеси е неможноста на поединците да функционираат надвор од своите потесни социјални групи, што силно влијае на сегрегацијата во општеството. А сегрегацијата, по таа нишка од лошо кон полошо, води кон растење на конфликтите и конфронтациите пво средината.
Наместо заклучок, кој ви го препуштам вам за тоа колку сапуниците се или не се дел од нашиве општествени превирања, важно е да се подвлече дека медиумската култура е неодвоива од демократската култура и амбиент, па ако немо гледаме како тие пропаѓаат, треба да бидеме свесни дека со нив јабана ојдоа и могу покрупни вредности за кои барем тврдиме дека ни се важни.
И да не заборавиме контролата на медиумите е контрола и на општеството.
Извор: http://komunikacii.net/01/14/sapunici2/#ixzz2I1rm5HDK
