логоFacebookTwitterYouTubeeMail

СЕМИОТИКА НА МОЛИТВАТА ВО ХЕЛЕНСКАТА КНИЖЕВНОСТ 

Софија Грандаковска 

 

 

 

sofija.grandakovska.jpg

 

 

 

1. Молитвата e инвокација кон Музите

 

 1.1. Најраните книжевни спомени  за хеленската молитва ги наоѓаме во почетните стихови на Хомер во Илијадата и Одисејата, во формата на инвокацијата [lat. invocatio], која означува повик или молба упатена кон Музите: „Гневот божице, спеј го на Ахила, синот Пелејев“[1] и во Одисејата: „Мажот воспеј го, Музо, искусен [...]“[2] упатена од страна на аедите [a)oidoi], кои во почетокот на своето пеење ги молат и ги повикуваат Музите да им го вдахнат она што тие на најдобар и највозвишен [klea a)ndrw~n] начин треба да го опејат во врска со славата на јунакот. (Плутарх, 1975, 14)Хомеровото поетско обраќање до Музите претставува всушност молитва за идеалност. Преку Музите е направена објавата на највисоката стварност, т.е. тие го претставуваат постоењето на највисоката инстанца во митско време. Овие божествени суштества во хеленскиот свет ја носат симболиката на Светлината, како симбол на духовното пронаоѓање. Нивната природа е уранска, бидејќи тие немаат ни светилиште, ни храм на земјата, но знаат сè и без нив не може да се објави ни вистината ни совршенството: 

Сезнаењето е домашниот топос на Музите, а сезнаењето се манифестира во песна која не е човечка, туку божествена стварност. Вистината и блаженството се содржат во Музите. Музите се невидливи и бестрасни.[3] 

Музите присуствуваат на првите настанувања, постари се од најстарите божествени појави и од космогонискиот Ерос.[4] Тие ја носат космогонијата, раѓањето, животот и објавата на божествената стварност. Тие ја носат објавата на доброто.

1.2. Аристотел во XIX глава од своето дело  За поетиката,“ вниманието го посветува на мислата која е подготвувана од самиот начин на говор на којшто припаѓаат „докажувањето, побивањето, подготвувањето на чувствата [афекти]... стравот или гневот и други слични.“ (Аристотел, 1979, 45) Во овој контекст, може да се пронајде значајна дихотомија во однос на инвокативната форма со којашто Хомер го започнува своето дело: дали Хомер им упатува заповед на Музите или им упатува молба да му помогнат на највозвишен начин да го испее својот еп? Ваквата дилема произлегува од употребата на глаголот: воспеј, употребен во заповеден начин.Протагора му забележува на Хомер за првиот стих од Илијадата, кој вели дека тој, сакајќи да упати молитва, всушност заповеда. Според Аристотел, ваквата дилема на Протагора не може да биде прифатена, образложувајќи дека не е заповед да нарачуваш нешто да се прави или не: 

Поетот не заповеда иако глаголот е во императивна форма. Јасно е дури  и дека не моли, зашто во овој крик нема место за дискурзивна интонација. Поетот знае дека Божицата на божествената песна е сеприсутна и сепросторна, дека таа не пристига ни на молба ни на заповед, туку дека таа бива во облик на постојано дејствувачка природа. Таа на повикот (кој е профетски), станува епифанија.“ [5] 

Истиот став го наоѓаме изложен и кај Плутарх кој вели: 

Музите се плод на митско време... Бидејќи поезијата е најкристалниот плод на духот, сигурно е дека божјите создавачи и заштитници на таа и сличните уметности се бестелесни, односно ментални битија. Заради тоа во историјата на Хелада не среќаваме ниту еден храм кој е посветен на некоја од деветте музи. Ним не им се принесуваат жртви, ниту им се молат молитви како што тоа им е правено на господарите на природните сили.[6] 

1.3. Зошто тогаш се инвоцираат Музите? Припаѓајќи му на митскиото време од развојот на свеста на хеленскиот човек, инвокацијата упатена кон Музите (Mou~sa) укажува на хеленското чувство за создавање рамнотежа и природно расудување за способностите на човековата улога и способностите во секојдневниот живот.“ (Плутарх, 1975, 14) Музите претставуваат господари  и сопственици на духовното царство. Затоа и во повикот кон Музите, зборот ја добива својата моќ низ звукот. Инвокацијата како форма на молитвата укажува на музичките атрибути на говорот низ поезијата. Од друга страна, поетот во своето творештво не може да се повика на помош на никакви норми, освен на помошта на Музите. Поетскиот повик е јазик, бидејќи преку него се именува битието и суштината на сите нешта. Затоа, поетскиот говор е прајазик на еден историски народ.“ (Hajdeger , 1982, 140-141)Во инвокацијата на Хомеровата Илијада стои дихотомијата: гнев-смиреност: гневот како сематички означител на лошото, а смиреноста како означител на хармонијата, космогонијата, доброто. Во оваа семантичка бинарност се содржани двата принципа врз коишто почива природата на нештата. Но во контекст на нашето истражување, бинарноста стои во семиотичката ознака и означувањето. Затоа, важно е да ја откриеме етиологијата на молитвата, која во себе ги вклучува истите принципи.Употребата на инвокацијата како молитвен говор кажува за степенот на религиозната свест кај хеленскиот човек, дека сè уште не постои обраќање кон вистинско и конкретно божество, туку кон божественото битие. Во овој контекст, иако кон Музите не се упатуваат молитви, самата инвокација како форма, го содржи молбеното барање да се исполни или да се појави одредено добро. Тука треба да ја надоврземе и етимологијата на зборот молитва во хеленската филологија, кој има значење да дојде, да се појави [μολειν]. 
 


[1] Хомер. Илијада, прво пеење, 1982, 27. (Mnin aeide,  Θea, Peleiadew ἈχiloϚ). Препев: Михаил Петрушевски.
[2] Хомер. Одисеја, 1985, 55.
[3] Антологија на хеленската лирика. Предговор: Е. Колева, 1996, 27-28.
[4] Хесиод, цит. според:  Антологија на хеленската лирика. Предговор: Е. Колева, 1996, 45.
[5] Антологија на хеленската лирика. Предговор: Е. Колева, 1996, 24.
[6] Плутарх, 1975, 15.


Видео содржини

Поуки од Светите Отци

krusevoexport

Наука и Култура

Март 24, 2019

95 години од раѓањето на Вангел Наумовски – уметникот кој за Салвадор Дали беше „сликар од бајките“

Со името на охридскиот сликар, кого Салвадор Дали воодушевено го нарече „сликар од бајките“, се поврзани повеќе епитети – тој кај нас и во светот е секогаш претставуван како уникатен пример на сликар на чудесниот свет на длабочините на езерото и комплексноста…
Март 07, 2019

Поезија од Стефан Марковски застапена во меѓународен поетски зборник во Италија

Поетското дело насловено Брзина на сонот (итал. Il ritmo di un sogno) од македонскиот писател Стефан Марковски е застапено во 15. издание на зборникот Castello di Duino.На меѓународниот конкурс за поезија и драмски текстови насловен I have a Dream/Ho un…

Срамота е младите да знаат повеќе странски, отколку македонски јазик

Фев 22, 2019 Литература 136
Foto
Младите подобро ги познаваат странските јазици одошто македонскиот јазик. Со цел да си…

Карикатурите на Златко Крстевски од Прилеп прошетале низ цел свет

Фев 14, 2019 Интервју 191
Светот доволно го знае Крстевски. Импресивен е неговиот пат низ светските изложби,…

Најбогатите 26 луѓе на светот поседуваат исто колку и најсиромашните 3,8 милијарди луѓе

Јан 21, 2019 Друго од култура 242
Оксфам пресметале и дека богатството на 2.200 милијардери околу светот во 2018 пораснало…

Беседи

Викарниот Епископ Стобиски г. Јаков : „Ако нашата молитва не го опфати целиот свет, не сме Христови и не сме деца на Пресвета Богородица“

Викарниот Епископ Стобиски г. Јаков : „Ако нашата молитва не го опфати целиот свет, не сме Христови и не сме деца на Пресвета Богородица“

Знаеме дека за секој дар што од Бог го добиваме, го добиваме од Неа и преку Неа, и поради Нејзините молитви, бидејќи самите со ништо не сме го заслужиле. Сѐ...

Протоереј Драган Јанковски: Втора недела од Велигденскиот пост

Протоереј Драган Јанковски: Втора недела од Велигденскиот пост

Човекот кога му прави добро на својот ближен, тоа е вистинска добродетел, која Му е угодна на Бога. Оваа вистина ја посведочува и самиот Господ Исус Христос, бидејќи не само...

Св.  Григориј Палама - Беседа за блудниот син

Св. Григориј Палама - Беседа за блудниот син

Ќе настане глад - рекол Пророкот, оплакувајќи го Ерусалим - но не глад за леб и вода, туку чулен глад за словото Божје (Ам. 8, 11). Глад, тоа е состојба...

За Христoвитe дeла (беседа)

За Христoвитe дeла (беседа)

Какo Гoспoд извршил тoлку мнoгу дeла? Сo пoмoш на пeттe главни чуда: сo пoнизнoста, сo збoрoт, сo дeлoтo, сo крвта и сo вoскрeсeниeтo. Штo свeдoчат дeлата Христoви? Првo, свeдoчат дeка...

За двoумeњeтo на Пилат (беседа)

За двoумeњeтo на Пилат (беседа)

Пилат бил учeник сo свeтска мудрoст. А свeтската мудрoст нe дава сила туку влeва страв. Свeтската мудрoст нe ја пoддржува душата туку тeлoтo. Свeтската мудрoст нe влeва страв за душата...

БEСEДА за љубoвта кoн ближнитe

БEСEДА за љубoвта кoн ближнитe

Таму, на нeбoтo, e вистинскoтo Христoвo царствo и вистинскиoт Христoв живoт бeз примeси на грeв и смрт. Нo љубoвта на Синoт Бoжји кoн луѓeтo нашла дeка e пoпoтрeбнo да бидe...

 Викарен Епископ Јаков Стобиски: Вистинското прашање: се каеме или не?

Викарен Епископ Јаков Стобиски: Вистинското прашање: се каеме или не?

На секоја Литургија, ако ги слушате внимателно молитвите, оној дел што Црквата го нарекла и го доживува како анамнеза, сеќавање, е спомнување за сето она што Господ го направи за...

Жарко Ѓорѓиовски✥ Недела Сиропусна ✥ (10.03.2019)

Жарко Ѓорѓиовски✥ Недела Сиропусна ✥ (10.03.2019)

 Во денешново евангелско четиво Господ Исус Христос не упатува на три основни чекори: простувањето, постењето и безвременската награда која не очекува. И токму првиот чекор е простувањето: „Ако им ги...

БEСEДА за љубoвта над сeкoја љубoв

БEСEДА за љубoвта над сeкoја љубoв

Цeлoтo Eвангeлиe учи дeка трeба да сe oстави пoмалoтo заради пoгoлeмoтo, минливoтo заради нeминливoтo, лoшoтo заради дoбрoтo, eвтинoтo заради драгoцeнoтo. Кoга Eвангeлиeтo нe би вeтувалo пoгoлeми врeднoсти, тoгаш кoј би...

« »