логоFacebookTwitterYouTubeeMail


 

 

Кон книгата на Данило Коцевски: „Побуна на интелектуалците“ - есеи и литературни записи, „Улис“

Гане Тодоровски

Почнуваме разговор за книга, неодамна излезена од печат, а во издание на штотуку разгласена нова издавачка куќа од Скопје, која, ете, уште со својот почетен бран од наслови се обидува да издвои внимание и респект кон жанровското подрачје на литературната критика и есеј, па ни ја понуди на увид во своја едиција „21 век - критичка мисла“ книгата на Данило Коцевски „Побуна на интелектуалците“. Очевидно, издавачот најавува атрактивна серија од изданија кои ќе настојат да ја вратат во нашиот недефиниран културен простор довербата, интересот и неопходноста од попрепознатливо присуство на живата литературно-критичка мисла, од која во последниве години, календарски развлечени во статистички податоци, како да се чувствува извесен недостиг.

Во оваа смисла книгата на Данило Коцевски „Побуна на интелектуалците“ не само што е добредојдена, туку претставува вон секакво сомневање аргумент на надеж дека сепак и сепак нешто се движи. Конечно, живееме во време на силно нагласени корекции во сета општествена структура, процеси, кои сме ги именувале како период на транзиција и во кои и културата, т.е. нејзината гласовита област - литература ќе минат низ преобразби што ќе предизвикаат резултати од општа корист. Дали времето се менува, па и ние со него или ние се менуваме, па и времето со нас - сосема е сеедно. Важно е дека постоиме за да се менуваме. Рекле своевремено умните луѓе дека промените се најпостојаното нешто на овој свет. Данило Коцевски презел врз себе благородна обврска да не' убеди во тоа, токму во тоа, дека не смееме да им се противиме на промените!

Ете, во име на таквата дисциплина, која ќе му соопшти на светот околу нас дека умееме и ние да ги препознаваме своите колосални недостатоци, Данило ги присобрал своите коментари за нашиот проточен културно-историски миг во книга од есеи, литературни записи, вознемирени согледби, есеистички и публицистички коментари што ја нарекува „Побуна на интелектуалците“. Како преттекст го ставил мотото од Жан Пол Сартр: „Дали интелектуалците се виновни? Ако се, во што е нивната вина?“ На овој начин, тој ни става до знаење дека и во нашево чудно и до крај недефинирано цивилизациско поднебје најверојатно постојат профили на интелектуалци, на кои им претстои или им прилега и чинот на револтот наречен побуна, термин што содржи реа на анахронизам или на синдикално сфаќање на светот, па препознавањето на ваквото малцинство во РМ, се' уште без свое заслужно место во Уставот на РМ, малцинство кое не се бори за своите права, бидејќи верува дека ги има, малцинство за кое потајум и самиот автор на книгава со експлозивен наслов ги потсетува дека е редно, во некој дождлив и подзастуден ден да ги преполнат улиците на нашите градови со гласни и шумни протести против бојажливата митнотија и молк на нашава културна провинција.

Ваква добромислечка позиција настоиме да откриеме во оваа книга, најверојатно. Авторот се погрижил да не' поткрепи почетно во таквата настојба. Во својот ненасловен вовед тој се погрижил да не' информира за својата творба на духот со технички податоци, нанижани во курзив:

„Текстовите во книгава се пишувани од почетокот на деведесеттите години од минатиот век, па се' до денес. Станува збор од критичко-есеистички интонирани до нагласено-полемички текстови. Во нив се настојува со една критичка опсервација и острица да се согледа духот на нашето време и повеќето феномени поврзани со уметноста, културата, политиката, културната политика, урбаните феномени, општественото живеење, воениот конфликт, политичката философија. Дали во вака комплексно опсервираните феномени станува збор за побуна или „побуна“ на интелектуалците, самиот читател ќе заклучи! Во секој случај ова е обид не да се „избега“, туку напротив, да се биде во фокусот на настаните. Да не се молчи. Текстовите се објавувани во „Пулс“, „Денес“, „Дневник“, „Утрински весник“ и „Вечер“. “

Иако мошне здржано или скромно како самопретставување, ова предговорче во курзив си има свое одредено значење, барем како авторска декларација, во чие финално созвучје се вели: „Да не се молчи!“ и „Да се биде во фокусот на настаните“. Резимирана е, значи, како полезна услуга за читателите основната позиција на авторот - аналитичката платформа, јасната перцепција преку која се разгатнуваат парадоксите на времето коешто го живееме и спецификите на просторот каде што создаваме како луѓе на перото. Во богатата синонимија на критичкиот суд се случува, не толку како изненада, туку пред се' како неизбежност и неопходност едно почетно и полезно здогледување на одважен допир до посакувание дефиниции на националните стратегеми.

Овдека ќе подзапреме, колку за мал прездив, за да се доречеме појасно и попрецизно: многушто се кажува и пишува денес врз страниците на нашиот дневен и седмичен и периодичен печат, прекубројни се колумнистите во нашите малутиражни гласила, на кои им обрнуваме или не им обрнуваме воопшто внимание како читатели, но, треба веднаш да се доближиме до една ноторна вистина дека рамништето, бездруго интелектуално (нели авторот сам се декларира како еден од многуте такви) е на своевидно повисоко рамниште, не само од просекот на литерарната писменост, туку и од репертоарот на проблемите за кои се говори. Данило Коцевски, случајно или неслучајно роден во годината кога е формирано Друштвото на писателите на Македонија (1947) проштевајте за овој вонлитературен отклон, како да се натоварил со бреме што успева да го крепи врз своите плешки - со улогата на разбиструвач на моментниот духовен, морален, општествен, државен, национален, историски, цивилизациски или да го речеме тоа низ еднозбор - сестран хаос, денес и овде; улога, која без оглед на фактот дали содржи одредени профетски или месијански димензии (нека да не се плашиме од овие крупни и недосетливи зборови! - бидејќи кој ли друг ако не литературата ќе смогне да ги осмисли?) е најдиректно доречување на она што кон средината на 19 век го фрли во јавен оптек Григор Прличев: „Познај се себеси, почитувај се себе си, чувај се себеси!“

Се чини, овдека е логично и да ги заокружиме или завршиме нашите кажувачки за книгата „Побуна на интелектуалците“ од Данило Коцевски: понудена ни е за прочит, за комплетирање на постојните знајби за самиот нас, за нивно поврзување во разјаснета целина синтеза на неколку драгоцени нешта - како прво, богата информација за големата мисија на литературната уметност во светот, за нејзината улога денес, за двонасочните релации на нејзиниот проток меѓу јазиците и културите; како второ, штедра сугестија за големата улога на литературната уметност во нашиот јавен живот; и како трето - категорична препорака за многузначајната и престижна мисија на литературната уметност во еманципаторските процеси на нашето општество денес. Сето тоа означува евидентен влог во силната одбрана на критичката смисла, која очевидно ни недостасува како насушност.

Книгата „Побуна на интелектуалците“ од Данило Коцевски е книга-компендиум за литературните гурмани во нашата средина.
 

Извор:Утрински весник

trifun.promocija.jpg

Скопје,18 декември (МИА) - Градоначалникот на Град Скопје Трифун Костовски денеска во Домот на АРМ ја промовираше неговата книга „Политички записи“, што ја издаде книгоиздателството „Култура“.

Книгата се состои од збир на политички записи од неговите политички програми за локалните и за парламентарните избори, и од предавањата кои ги одржал во земјава и во странство, а во неа има и дел од неговите интервјуа објавени во македонските медиуми.

- Публикацијата на сосема едноставен начин ги опишува политичките случувања и настани кои се дел од македонското транзициско општество. Од првата до последната страница може да се забележат сите мани на Република Македонија, но и бројни решенија за нивно надминување,  рече проф. Д-р Тања Каракамишева на промицијата на книгата.   

Таа нагласи дека авторот со извонредна прецизност ја лоцира сета болка на македонската политика, но и оти истовремено се навраќа на потребата политиката да се комбинира и да се вклопи со граѓанските интереси во служба на заштитата на човековото достоинство.

- Во записите на Трифун Костовски нема ни трага од политичка и морална изопаченост. Иако се мрачни, политичките записи имаат една  анти-политичка содржина и пораки, рече академик Владо Камбовски.   

Авторот Костовски посочи дека чуствува одговорност со оваа книга да им даде отчет на граѓаните за тоа што направил за нив и за родниот град Скопје. ла/вј/15:55  

    

СПИСАНИЈА


Во списанието за книжевност и култура "Акт" бр. 24 најпрвин се укажува на фактот дека е време за капитални проекти и тоа преку поводот "60 тома македонска литература". Потоа се анализираат полемиките за македонската книжевност, преку авторот Данило Коцевски, чија книга "Побуна на интелектуалците" е најавена како најново од "Улис". На страниците на "Акт" објавена е и драма "фарсата во три дела" од акад. Гане Тодоровски, насловена како "Попладневната дремка на Марко Бабачко". Понатаму се презентирани делови од последниот роман на Блаже Миневски "Нишан", поезијата на Братислав Ташковски, анализирана од Роман Кисов, драмата "Ноќ спроти Свети Никола" на Братислав Ташковски, за "Универзумот на Ернесто Сабато", пишува Коцевски...Уметничкиот и актерски профил на артистот и професор Кирил Ристоски е раскажан од перото на Јелена Лужина. На филмскиот медиум се осврнува Софија Тренчовска, а Авни Халими пишува за "Лавиринтите на помнењето".



Проф. д-р Георги Шоптрајанов (1907-2001) зад себе остави блескаво творештво


ЦВЕТА ТОДОРОВСКА


Според поранешниот француски претседател Франсоа Митеран, Георги Шоптрајанов е „еден од најголемите македонски франкофони, научник од светско реноме, општественик и културно-просветен деец“. А според мене, тој со својата активност е извонредна личност и затоа неговата дејност е блескава со творештво и обемност.

Професорот ќе остане во трајно сеќавање по својата трудољубивост кон својата родна земја Македонија, ќе им остане во сеќавање и на поранешните студенти на Филозофскиот факултет. Неговата мотивираност, енергичност, ги восхитуваше младите. Тој беше пример како најголемите интелектуалци остануваат во служба на својата татковина. Ја задолжил македонската, франкофонската и светската научна мисла со забележителни дела што ќе се читаат со генерации.

Георги Шоптрајанов е роден во Велес на 2 февруари 1907 година како најмалото дете на Диме и Пандора Шоптрајанови. Годинава се навршуваат 100 години од неговото раѓање. Го посетувал основното училиште во Велес, бил талентиран ученик и имал авторитет кај своите сокласници. Станал претседател на подмладокот на Црвениот крст во гимназијата, а го основал и литературниот кружок „Надеж“ („Нада“) и станал негов прв претседател. Тој му овозможил на неговиот другар Кочо Рацин, македонскиот бесмртен поет (иако не бил ученик) да ги изнесува своите први творби на македонски јазик. Уште како млад напоредно со револуционерната и партиска дејност на браќата и на најблиските соработници бил вовлечен во СКОЈ, во синдикатот и во Партијата. Редовно учествувал во револуционерните и партиски дејности и потфати. Проф. Шоптрајанов бил собирач и на народни песни и умотворби од градот и околината кои ги забележувал од постарите жени, особено од мајка му, на македонски јазик. Ова му го пренел како традиција на Кочо Рацин.

Од 1926-30 година Георги Шоптрајанов бил студент на Филозофскиот факултет во Скопје. Бил основач и секретар на Академското потпорно друштво во 1927 година, основач и раководител на „Липик“ (Литература, Поезија, Критика). Овој прв литературен кружок всушност претставува зародиш на Друштвото на писателите на Македонија. На 4 мај во 1927 година, како истакнат млад интелектуалец, надарен и вреден студент, Георги Шоптрајанов бил избран за асистент и така станал прв Македонец со универзитетско звање (иако бил со сеуште незавршена втора година на студии). Дипломирал во 1930 година и работел како средношколски професор по француски јазик во повеќе југословенски градови.

Значаен момент во неговиот живот претставува добивањето на стипендија и специјализација на француски јазик и литература од француската влада. Во 1932 година посетувал посебен курс со цел да одбрани докторска дисертација во Франција. Неговите париски професори на Сорбона го испратиле во Бургундија на научно-истражувачки студии за епохата на францускиот хуманизам и ренесанса. Во Дижон и во други француски универзитетски центри засилено работел на дисертацијата. Во 1935 година со успех ја одбранил на тема „Етјен Табуро Дезакор - живот и дело (1549-1590)“ со што го оживеал значајниот Табуро, француски деец од средновековната ренесанса. Така, Георги Шоптрајанов станал првиот Македонец, доктор по лингвистички и литературни науки.

По докторирањето и покрај тоа што му била понудена работа во универзитетски центри во Франција и во Европа, тој ја одбил таа чест и се вратил во Скопје, во Македонија за да и служи на својата земја. На скопскиот Филозофски факултет професорот развил педагошка-научна дејност. Посебно се истакнал со драмската поставка на делото „Вообразениот болен“ чиј превод го направил самиот.

По идеја на Георги Шоптрајанов, а со помош на Васил Антовски Дрен и Страхил Гигов на 14 јули 1939 година била објавена публикацијата „150 години од Француската револуција“. Објавувањето на Крушевскиот манифест предизвикал интерес од научна дејност. По враќањето од Франција, тој се поврзал со напредни студенти и револуционери со кои развил повеќе димензијална политичка пропагандна дејност и покрај неговата богата наставно-научна дејност во Македонија. Токму затоа бил забележан од полицијата и дури од воените власти и бил квалификуван како политички сомнителен. Во 1940 година Георги Шоптрајанов е еден од инспираторите во студентското движење и штрајкот на студентите на Филозофскиот факултет во Скопје. Пред Втората светска војна тој бил повикуван често на воени вежби (Штип, Ниш и други места). Во 1941 година бил мобилизиран во специјална единица составена од комунисти. По разбивање на единицата на 6 април 1941 година се повлекол во Куманово, а потоа во Велес.

Во тие тешки времиња се движел на релација с. Рлевци (Велешко) Велес и Скопје. За да биде поставен за просветен работник во Македонија тој морал како и другите македонски просветни работници во текот на 1941 година да престојува во Софија за да се здобие со документ дека го посетувал „специјализираниот курс“ за бугарски јазик. Со својата научно-истражувачка дејност, а се согледало дека владее неколку странски јазици, се родила идејата Георги Шоптрајанов да биде избран за универзитетски професор на Софискиот универзитет. Но, тој пак претпочитал да се врати во Македонија која неизмерно ја сакал.

Како резултат на богатата научно-педагошка и просветно-општествена дејност, професорот се здобил со повеќе награди, одликувања, плакети, благодарници, меѓу кои и наградата „11 Октомври“ за животно дело, Златна плакета на град Скопје за исклучителни заслуги по повод 50 годишната научно-просветна работа, почесен академик на Академиите на науките, книжевноста и уметноста во Дижон, Клермон Феран, Париз, Безансон и Франш-Конте, Витез на Легијата на честа (Француски национален одред) Париз 1976...

Личноста на професорот д-р Георги Шоптрајанов е ненадминлива, неповторлива и ја поставуваме на највисоко научно-национално ниво.

Се истакнуваше со зачудувачки елан, трудољубивост, долготрајна работа, со извонредна ерудитска упорност во развојот на јазикот.



(Авторката е професорка по француски и латински јазик)

извор: Утрински весник


Новата книга која се однесува на Македонија и нејзината историја е "Македонија и Балканот" од проф. д-р Новица Велјановски.
"Авторот, кој по образование е правник и доктор на историски науки, нуди труд кој ги расветлува меѓународните аспекти на македонското прашање во 20 век. За Македонија дваесеттиот век е исклучително значаен затоа што во него се случија многу трагични настани, а се случија и други настани врз база на кои Македо­ни­ја се создаде како самостојна држава на еден дел од нејзината етничка тери­торија", велат од издавачот "Македонска реч".

Авторот Велјановски се осврнува на некои историски аспекти на македонското прашање по Берлинскиот конгрес од 1878 година, во првата глава со наслов "Македонија нов балкански субјект" го опфаќа периодот до завршувањето на Втората светска војна, во втората: "Македонија во фокусот на интересите на балканските држави", се говори за Македонија и нејзините соседи...

(Де.Т.)

Извор: Вечер


Скопје, 21 ноември (МИА) - Македонскиот поет Србо Ивановски и поетесата од Украина Љубов Василевна Голота се добитници на високото литературно признание, наградата „Книжевно жезло“, што ја доделува Друштвото на писателите на Македонија.

Наградата се доделува на поетски опус, а ќе биде врачена во јуни идната година, во рамките на Меѓународната поетска манифестација „Празник на липите“, а Писателската асоцијација на Македонија ќе објави и избор од поетското творештво на добитниците на оваа награда.

Поетот Србо Ивановски е роден 1928 година и е истакнат претставник на втората поетска генерација во современата македонска поезија. Автор е на голем број поетски, прозни и драмски дела. Дебитираше во 1950 година со книгата „Лирика“, а потоа, меѓу другите, ги објави и стихозбирките „Средби и разделби“, „Желби и меѓи“, „Бели крикови“, „Маѓепсан патник“, „ Пена од планината“, „Прстен на времето“, „Горчлив корен“, „Близу до животот“, „Близу до смрта“ и други. Добитник е на наградата „Кочо Рацин“, „13 Ноември“, „Стале Попов“, „Григор Прличев“ за поема и други.

Украинската поетеса Љубов Василивна Голгота е родена во 1949 година. Автор е на стихозбирките „Родена во степите“, „Пролетна рамнодневница“, „Гороцвет“, „ Прозорци“, „ „Жени и птици“, „Огледало“, „Озрачено со времето“ и други. Уредник е на списанието „Збор“, а добитник е на наградата „Владимир Мајаковски“ и „В.Сосјура“.ла/фп/15:55 


ЕКСКЛУЗИВНО: МАКЕДОНИЈА ВО ЕВРОПСКАТА НАУКА ПРЕД ВТОРАТА СВЕТСКА ВОЈНА


Старословенскиот јазик не потекнува од Бугарија

Македонија е присутна во европската наука многу години пред формирањето на државите по Втората светска војна. Дел од фактите, кои се од огромно значење за нас, наскоро ќе бидат печатени од МАНУ, во делото "Откривање и проучување на Македонија во европската наука до формирање на македонските државни институции". ВЕЧЕР ексклузивно пренесува дел од книгата што ќе се појави следната година, преку презентациите на научниците присутни на истоимениот меѓународен собир

Оспорувањето на македонската теорија како долгогодишна официјална политика на повоената Бугарија, и потеклото на старословенскиот svkiril.svmetodij.jpgјазик се темите за кои говори и професор д-р Влоџимјеж Пјанка од Варшава.

- Мјечислав Малецки, првиот полски македонист, во својата незавршена книга за најстариот словенски книжевен јазик (1947 г.) подвлекува дека до почетокот на ХIХ век не се чувствувала потребата старословенскиот јазик, како и во кирило-методиевата доба, да се нарече поинаку отколку словенски. Тој генетски не бил поврзуван со бугарскиот јазик, како што се случи тоа при крајот на тој век, вели професорот Пјанка. Тој ја коментира и грешката на чешкиот филолог Јозеф Добровски, кој се смета за татко на славистиката. - Во 1822 г. Добровски изрази мислење дека старословенскиот јазик потекнувал од Бугарија (или од бугарско-македонско-српско наречје"). Меѓутоа тој немаше уште доволни знаења за тоа, бидејќи тогаш немаше уште ниту дијалектолошки испитувања, ниту доволни познавања од историјата на словенските јазици, а покрај тоа тој ги поистоветуваше предците на Србите со Прасловените, тврди полскиот професор, кој, како и многу научници, обрнува внимание и на книгите од Словенецот Облак и Малецки од Полска. "Македонската теорија, конечно, се потврди со објавувањето на двете студии од македонската дијалектологија. Авторот на првата (издадена посмртно) беше Словенецот Ватрослав Облак (Macedonische Studien - посмртно 1896 г., македонски превод: "Македонски студии", 1994 г.), а на втората Полјакот Мјечислав Малецки (Dwiegwary macedonskie (Suche i Wysoka), И дел 1932 г., II дел 1934г.), вели Пјанка.

Тој дава осврт и на политичкиот фактор во лингвистиката, кој, како што вели, трае и денес. "Пред повеќе од два века пред славистичката наука се постави прашањето за потеклото на старословенскиот јазик. Најголемиот дел од словенското население живееше тогаш, покрај малку достапната за европските научници Турција, во Русија и во многуте други германскојазични држави, од кои најголеми беа Австрија и Прусија, за кои земјите населени со словенските народи беа од голем политички интерес. Политичкиот фактор (од различни побуди и интереси) влијае врз оваа научна дисциплина се до нашето време", коментира Пјанка.

Оспорувањето на Македонската теорија од Бугарија
- И кога беше веќе утврдено дека основата на старословенскиот јазик е солунскиот говор, непризнавањето на постоењето на македонскиот јазик како посебен словенски јазик пречеше еднозначно да се уточни потеклото на старословенскиот јазик. Состојбата се промени по прогласувањето на македонскиот јазик како официјален јазик на Македонија во состав на Југославија во 1945 година. Меѓутоа оспорувањето на македонската теорија долги години беше официјална политика на повоената Бугарија, објаснува професор Пјанка.

За Русија старословенски - за Бугарија староблгарски!?
Во втората половина на ХIХ век се појавуваат првите старословенски граматики, хрестоматии и речници. Тие излегуваат на руски, француски и германски јазик. Руските научници се служат со термините како црковно-словенски или старословенски јазик. Во француските изданија е општо прифатено le vieux Slave. Во германскиот се јавува Kirchenslavisch, Altkirchenslavisch, но исто така Altbulgarisch и тоа кај А. Лескин (шест изданија од 1871 до 1922). Од Лескин овој назив го презеде Полјакот С. Слоњски, кој студираше кај него во Лајпциг (staroslowianski (starobulgarski)), но кај другите полски автори се употребуваа термините staroslowianski или staro-cerkiewno-slowianski. Терминот старословенски е прифатен во чешкиот и во хрватскиот јазик (staroslavenski), како и во другите словенски јазици. "Како што се гледа, терминот "староблгарски език", воведен официјално во Бугарија, потекнува од германскиот славист Аугуст Лескин (1840-1916). Тој се употребува и во наше време од некои западноевропски (главно германскојазични) лингвисти, како на пр. Ото Кронштајнер или Рудолф Ајцетмилер", вели професор д-р Влоџимјеж Пјанка.

Дејан ТРАЈКОСКИ
Вечер

 


Книгоиздателството "Македонска реч" од Скопје неодамна ја објави книгата на проф. д-р Добрила Миловска "Ракописната традиција во македонските цркви и манастири".

Во книгата, која е означена како прва, се претставени девет манастири во кои било создадено големо културно наследство - "Св. Јован Бигорски", Лесновскиот "Св. Архангел Михаил", Марковиот "Св. Димитар", "Св. Прохор Пчињски", "Св. Јоаким Осоговски", "Трескавец", "Зрзе", "Св. Пантелејмон" и Слепченскиот манастир "Св. Јован Претеча".

Освен куси податоци за истори­ја­тот на нивното настанување, за нивните градители и возобновители, во книгата се даваат податоци за рако­пи­сите и за нивните творци, односно за посветеноста и истрај­нос­та на пишувачите, но и на нивната преда­де­ност на писменоста и на христијанската вера.

Извор:Вечер

 


Европската славистика за Македонија и Македонците


Македонија е присутна во европската наука многу години пред формирањето на државите по Втората светска војна. Дел од фактите, кои се од огромно значење за нас, наскоро ќе бидат печатени од МАНУ, во делото "Откривање и проучување на Македонија во европската наука до формирање на македонските државни институции". ВЕЧЕР, ексклузивно, пренесува дел од книгата што ќе се појави следната година, преку презентациите на научниците присутни на истоимениот меѓународен собир


- Славистичката научна мисла многу рано продрела до суштинското прашање за етнитетот и културата на Македонците, вели академик Блаже Ристовски, во "Европската славистика за Македонија и Македонците до формирањето на македонската држава".

- Тоа го забележаа некои слависти, кои и аргументирано ги пласираа своите согледби во европската јавност. Тоа пак доведе до бурни полемики за јазикот, фолклорот, историјата и културата на Македонците што значително помогнаа да се вообличи претставата за македонскиот културно-национален ентитет. Ваквиот развиток го помогнаа и револуционерно -востаничките акции во Македонија и појавата на македонската научна мисла и практична дејност на словенската сцена. Дојде и до првите јавни признанија на македонскиот етнокултурен индивидуалитет - првин на словенско, а потоа и на меѓународно ниво. Така славистичката наука во текот на едно столетие внесе многу маглини во претставата за Македонија и Македонците, но истовремено и суштествено придонесе за нивната конечна национална и меѓународна афирмација", коментира академик Ристовски.

Тој говори и за Охридската архиепископија. "Бидејќи во шеријатска Турција беше битна припадноста на народот кон одредена црква, се покрена и прашањето за историјата на православните цркви, па и за историјата и карактерот на Охридската архиепископија. Интересот за јазикот го разбуди интересот за писменоста и книгата, па следствено и за училиштето и учебниците", вели академик Ристовски, и потенцира дека токму тука се судриле интересите на соседите и нивните европски поддржувачи. "Се родија националните пропаганди во Македонија, чии реперкусии се војните за дележ и последиците што се чувствуваат до денеска. Славистиката не остана невина во таа драматична историја", вели академикот.

За македонскиот преродбенски процес
- Славистката како наука е рожба на XIX век, па и нејзиниот однос кон Македонија и Македонците како субјекти во словенскиот и балканскиот свет се пројавува главно по Првото српско востание. Тоа се совпаѓа и со зголемениот интерес на Русија кон Босфорот и кон состојбите на словенскиот православен Балкан. Тоа е и времето кога почнуваат да се будат митовите кај балканските народи за историските државни реликти од далечното минато. Тогаш се зародува и македонскиот преродбенски процес, оптоварен со многу наслаги од многувековното недостатно диференцирано и именски национално уште недефинирано културно-историско наследство, објаснува академик Ристовски.

За славистиката и претензиите на соседите
- Во XIX век Македонија стана објект на разни интереси и предмет за акција на постепено артикулираните претензии на соседите. И заинтересираноста на славистиката се изразуваше во пазувите на таквиот развиток на овој дел на Европска Турција. Бидејќи и славистиката како наука се зароди и се разви главно во словенска Европа, таа не беше туѓа на големодржавните стремежи на Русија, но и на национално-политичката чувствителност на потчинетите, а веќе разбудени словенски народи, коментира Ристовски.

Дејан ТРАЈКОСКИ

 

ЕКСКЛУЗИВНО: МАКЕДОНИЈА ВО ЕВРОПСКАТА НАУКА ПРЕД ВТОРАТА СВЕТСКА ВОЈНА


Старословенскиот јазик не потекнува од Бугарија


Македонија е присутна во европската наука многу години пред формирањето на државите по Втората светска војна. Дел од фактите, кои се од огромно значење за нас, наскоро ќе бидат печатени од МАНУ, во делото "Откривање и проучување на Македонија во европската наука до формирање на македонските државни институции". ВЕЧЕР ексклузивно пренесува дел од книгата што ќе се појави следната година, преку презентациите на научниците присутни на истоимениот меѓународен собир


Оспорувањето на македонската теорија како долгогодишна официјална политика на повоената Бугарија, и потеклото на старословенскиот јазик се темите за кои говори и професор д-р Влоџимјеж Пјанка од Варшава.

- Мјечислав Малецки, првиот полски македонист, во својата незавршена книга за најстариот словенски книжевен јазик (1947 г.) подвлекува дека до почетокот на ХIХ век не се чувствувала потребата старословенскиот јазик, како и во кирило-методиевата доба, да се нарече поинаку отколку словенски. Тој генетски не бил поврзуван со бугарскиот јазик, како што се случи тоа при крајот на тој век, вели професорот Пјанка. Тој ја коментира и грешката на чешкиот филолог Јозеф Добровски, кој се смета за татко на славистиката. - Во 1822 г. Добровски изрази мислење дека старословенскиот јазик потекнувал од Бугарија (или од бугарско-македонско-српско наречје"). Меѓутоа тој немаше уште доволни знаења за тоа, бидејќи тогаш немаше уште ниту дијалектолошки испитувања, ниту доволни познавања од историјата на словенските јазици, а покрај тоа тој ги поистоветуваше предците на Србите со Прасловените, тврди полскиот професор, кој, како и многу научници, обрнува внимание и на книгите од Словенецот Облак и Малецки од Полска. "Македонската теорија, конечно, се потврди со објавувањето на двете студии од македонската дијалектологија. Авторот на првата (издадена посмртно) беше Словенецот Ватрослав Облак (Macedonische Studien - посмртно 1896 г., македонски превод: "Македонски студии", 1994 г.), а на втората Полјакот Мјечислав Малецки (Dwiegwary macedonskie (Suche i Wysoka), И дел 1932 г., II дел 1934г.), вели Пјанка.

Тој дава осврт и на политичкиот фактор во лингвистиката, кој, како што вели, трае и денес. "Пред повеќе од два века пред славистичката наука се постави прашањето за потеклото на старословенскиот јазик. Најголемиот дел од словенското население живееше тогаш, покрај малку достапната за европските научници Турција, во Русија и во многуте други германскојазични држави, од кои најголеми беа Австрија и Прусија, за кои земјите населени со словенските народи беа од голем политички интерес. Политичкиот фактор (од различни побуди и интереси) влијае врз оваа научна дисциплина се до нашето време", коментира Пјанка.

Оспорувањето на Македонската теорија од Бугарија
- И кога беше веќе утврдено дека основата на старословенскиот јазик е солунскиот говор, непризнавањето на постоењето на македонскиот јазик како посебен словенски јазик пречеше еднозначно да се уточни потеклото на старословенскиот јазик. Состојбата се промени по прогласувањето на македонскиот јазик како официјален јазик на Македонија во состав на Југославија во 1945 година. Меѓутоа оспорувањето на македонската теорија долги години беше официјална политика на повоената Бугарија, објаснува професор Пјанка.

За Русија старословенски - за Бугарија староблгарски!?
Во втората половина на ХIХ век се појавуваат првите старословенски граматики, хрестоматии и речници. Тие излегуваат на руски, француски и германски јазик. Руските научници се служат со термините како црковно-словенски или старословенски јазик. Во француските изданија е општо прифатено le vieux Slave. Во германскиот се јавува Kirchenslavisch, Altkirchenslavisch, но исто така Altbulgarisch и тоа кај А. Лескин (шест изданија од 1871 до 1922). Од Лескин овој назив го презеде Полјакот С. Слоњски, кој студираше кај него во Лајпциг (staroslowianski (starobulgarski)), но кај другите полски автори се употребуваа термините staroslowianski или staro-cerkiewno-slowianski. Терминот старословенски е прифатен во чешкиот и во хрватскиот јазик (staroslavenski), како и во другите словенски јазици. "Како што се гледа, терминот "староблгарски език", воведен официјално во Бугарија, потекнува од германскиот славист Аугуст Лескин (1840-1916). Тој се употребува и во наше време од некои западноевропски (главно германскојазични) лингвисти, како на пр. Ото Кронштајнер или Рудолф Ајцетмилер", вели професор д-р Влоџимјеж Пјанка.

Дејан ТРАЈКОСКИ

Мудрото слово Мисирково

 misirkov.jpg

ГАНЕ ТОДОРОВСКИ

Во подготовка на академикот Блаже Ристовски, пред извесно време излезе од печат, во издание на МАНУ, вториот том од Собраните дела на Крсте Петков Мисирков. Колку за информација, веднаш ќе напоменеме, дека пред две години (во текот на 2005 година) беше објавен првиот том на Мисирковите „Собрани дела“, исто така во издание на МАНУ. Замислата на редакторот е едицијата да содржи вкупно шест томови: 1. Текстови на македонски јазик (1900-1905), 2. Печатени истражувања и статии (1898-1909), 3. Објавени статии и одзиви (1919-1926), 4. Ракописно наследство (истражувања, документи, писма и материјали), 5. Животот и делото на Крсте Мисирков 1 и 6. Животот и делото на Крсте Мисирков 2. Во предговорот кон првата книга од изборот приредувачот предочува дека „така претставено целокупното дело на К.П. Мисирков не само што ќе претставува панорама на македонскиот културно-национален развиток во еден клучен период од нашата историја, туку ќе стават крај и на разновидните употреби (и злоупотреби) на мислата и делото на Мисирков во последниве сто години. Македонскаа наука и' го должи тоа на македонската и на странската заинтересирана јавност, а македонскиот народ треба да ја знае полната историска вистина и за Мисирков и за себе“.

Постојаните факти говорат дека ние, Македонците, како општествена јавност која познава повеќе постоења на цели шеесет и две години континуиран и регуларен слободен развиток, еве, дури сега, во финалните години од првата деценија на 21. век почнуваме да добиваме целосна претстава за делото на гласовитиот идеолог на нашата национална самобитност! По се' личи кобната дистанца од еден век во користење на изворната фактографија за нашите претходници е неизбежниот ракурс на нашето самопознавање, па на овој план малку ни помагаат и знајбите од теоријата за забрзаниот развиток на општествата што доцнат со правовремена појава на историската сцена. Како и да е - тоа е што е!

Вториот том на „Собраните дела“ од Крсте Мисирков, објаснет содржински преку поднасловот „Печатени истражувања и статии (1898-1909)“ го расветлува почетниот период на Мисирковата научна и публицистичка актива и фрла широк сноп светлина врз стартот на нашиот национален пророк во светот на науката. Книгата содржи вкупно четиринаесет прилози, пишувани главно на руски јазик и делумно на бугарски. Прилозите се преведени на македонски јазик од Блаже Ристовски, Билјана Ристовска Јосифовска и Вангелија Десподова. Првиот текст е публикуван во текот на 19. век (1898) и го најавува раѓањето на визионерот што во лингвистиката, етнографијата и историографијата допрва ќе внесува во научната мисла на Словенскиот Југ недоумици и причини за горешти јавни расправи. Тоа е статијата „За значењето на моравското или ресавското подрачје за современата и историска етнографија на Балканскиот Полуостров“ - научното деби на Мисирков, негов старт во сферата на јавните ангажмани, со кои ќе ја исполнува идната прва четвртинка на 20. век. Прилогот е публикуван на руски јазик во списанието „Живаја старина“, кое излегува во руската престолнина, Санкт Петербург, уредувано од Владимир Иванович Ламански, иден негов духовен ментор и морален прикрепник. Потоа следат прилозите: „Можностите за решение на балканското прашање“, „Неколку збора по повод научната експедиција во Македонија“ и друго. Шест прилози му се посветени на рускиот конзул Александар Ростковски, убиен во Битола во почетокот на 1903-та година. Во блокот на статиите публикувани помеѓу 1898-1904 г. е вместена познатата расправа на Мисирков - „Економските причини за македонското движење“ и „За српско-бугарското братимство“. Вториот блок статии, вкупно пет на број, проблемски се поврзани со теми за потеклото на името Словени, за наставата по историја на Словените во руските средни училишта, за пограничните линии помеѓу бугарскиот и српско-хрватскиот јазик и народ, за основите на едно српско-бугарско зближување, а најголемата по обем и најпривлечна по содржина статија (од преку 120 страници) е „Јужнословенски епски преданија за женидбата на кралот Волкашин во врска со прашањето на причините за популарноста на кралот Марко кај Јужните Словени“. Статијата е објавена на руски јазик во Одеса.

Како вовед во вториот том од Избраните дела на Мисирков е објавен прилогот на Блаже Ристовски „Објавената истражувачка и публицистичка дејност на К.П. Мисирков“ (стр. 5-20), во кој ни се поднесени на увид факти од функционално значење за познавање на материјата што за првпат на македонски јазик се објавува. Во прилогот се даваат и поопшти дефиниции за научно-истражувачкиот профил на „визионерот на нашата сегашнина“ и за „идеологот на македонската современа нација и држава“, за „кодификаторот на нашиот денешен македонски литературен јазик и правопис“, за „најподготвениот македонски славист и прв национален комплексен истражувач на македонската филологија, историја, етнографија и фолклор“, воопшто човекот кого што Македонија, за жал, се уште целосно не го познава...

Бездруго, формулациите (издашни и штедри) на приредувачот на изданието, Блаже Ристовски, со призвук на јавни комплименти и елоквентни суперлативи, воопшто не се никаква вербална пренагласка, имено поради најобичниот факт што до денов - денешен Мисирков поцелосно не ни е достапен. Академикот Блаже Ристовски, гласовито име на македонската современа народонаука и културологија, извесен како долгогодишен и суверен познавач и проучувач на животот и делото на Крсте Мисирков (1874-1926) го продолжува објавувањето на интегралниот книжевно-историски и публицистички опус на идеологот на македонската нација и првиот најсестран коментатор и толкувач на историскиот развиток на македонската нација. Издавањето на вториот том од Мисирковите „Собрани дела“ е уште една светла точка во серијалот на тие негови перманентни напори да ни се доближи како практичен компендиум Мисирковата мисла. Годинава 2007-ма, бездруго, ќе остави бликотна и блескотна трага во посестраниот зафат нашето време и средина да му се оддолжат поосмислено и поорганизирано на Пророкот од Пела: Фондацијата на филантропот Велија Рамковски му подигна среде Скопје монумент (дело на скулпторот Боро Митриќевски), го објави делото „За македонцките работи“ во голем, енормен за наши издавачки услови тираж од преку 50.000 примероци, а Државниот архив на Република Македонија ги објави „Писмата на Мисирков“ од периодот 1912-1917 година, откриени во руските архиви од страна на историографот Растко Терзиоски (Скопје, 2007, стр., 278). Изданието е билингвално (на руски и македонски) и раскошно ни ги збогатува знајбите за Мисирков.

Пасионираната посветеност на академикот Блаже Ристовски во проучувањето на животот и делото на Крсте Мисирков трае повеќе од пет децении и претставува уникатен, единствен во својот вид, исклучив и недостигнат, недосежен и неспоредлив пример и образец на сестрано, системно и континуирано истражување, кое долго и долго ќе самее во тековите на современата наша научна мисла како апсолутен творечки дострел и врв. Сето тоа ни влева силна надеж дека набргу ќе го дочекаме целокупниот Мисирков како знајба што ќе ни ја врати вербата во историската оправданост на нашето постоење.

извор: „Утрински весник“

 

sanktus.jpg

За изложбата „Санктус“ на митрополит Методиј Златанов во „Мала станица“

ЗЛАТКО ТЕОДОСИЕВСКИ

Прашање е колку проектите (не само) од овој тип може да се подведат под вообичаената одредница „изложби“ - поим што кај нас некако стекна толку широко „граѓанско право“ (па дури и се вулгаризира!) што ја загуби вистинската смисла. Тоа апсолутно го потврдува и најновиот проект на Митрополитот Методиј Златанов, упатувајќи не повеќе на истражувачките аспекти на „семантичките вредности на универзалните јазици“, на интермедијалноста и интертекстуалноста, на „можностите на јазикот на симболите и неговата хиперсемантичност“... Но, од друга страна, овој проект на Митрополитот Златанов колоквијално наречен „изложба на визуелна поезија“ е и за гледање односно допушта / истражува и чисто визуелни сензации, па повторно го амнестира поимот „изложба“.

Како и да е, македонската средина нема големи искуства со т.н. визуелна поезија. Особено не визуелно експонирана / презентирана на начин како што тоа го прави Златанов. Едновремено македонската средина нема големи искуства и со свештени лица во улога на уметници / визуелни творци, што пак на овој проект му дава дополнителен шарм и специфична тежина. Сепак, Митрополитот Златанов е веќе етаблирана (авангардна) уметничка фигура на македонската (неконформистичка) сцена, со веќе богата творечка биографија (почнувајќи од 1986), главно во доменот на презентацијата на неговата визуелна поезија.

Роберт Алаѓозовски - авторот на предговорот во каталогот - го именува овој проект на (поетот) Златанов како најнов во неговиот „поетски корпус“. Поточно, базата на целиот проект беспоговорно е поетска, музичко - музиколошка, а жанровски го акцентира реквиемот како претекст за интермедијална синтеза на литературата, визуелната уметност и графичкиот дизајн. Но, едновремено, мора да се потенцира дека самата суштина на проектот се пронаоѓа во реквиемот не само како музиколошка форма / жанр туку како напластување на божествените музички традиции - латинската, православната, на културолошки традиции итн. Или, во одреден степен, целиот проект на Златанов е доста херметично поставен, односно неговото следење бара широки предзнаења од повеќе области.

Но, во случајов, а бидејќи проектот е именуван (и) како „изложба“, може да се посматра и („исклучиво“) како визуелни графизми - графички „структури“ на бела основа, компјутерски генерирани графички (нотни) записи комбинирани со (за многумина) загадочни текстуални кодови. Во ваков контекст (не само) овој проект на Златанов уште еднаш упатува на авангардната ликовна традиција од почетокот на минатиот век - особено руската авангарда, на брилијантните остварувања на футуристите и конструктивистите (на пр. Ел Лисицки), на споевите на ликовното и поезијата (Мајаковски, Хлебников, Пуни ...), на делата од работилницата УНОВИС, на некои искази на Мајаковски во „Писмото за футуризмот“ (1922): „да се револуционизира синтаксата ... да се обнови семантиката на зборовите и групите зборови ... да се искаже плакатноста на зборовите итн„. Во секој случај уште едно несекојдневно доживување на харизматичниот Митрополит Златанов, исказ што враќа надежи во македонските творечки можности.
 

 

 

metodij.izlozba.jpgПрексиноќа во галеријата „Мала станица“ се отвори изложбата на визуелна поезија насловена „Санктус“ на митрополитот Методиј Златанов. „Санктус“ претставува тематска ретроспектива на поетски творби кои авторот ги создавал од 1987 година до денес. На впечатливата изложба, која ќе биде поставена до крајот на октомври, доминираат дела од најновата, осма по ред поетска книга на Златанов под наслов „Doubletree Requiem“. Централно место, пак, завземаат четирите квартети ’Санктус’ по кои е и насловена изложбата.

За поетскиот корпус-партитура на „Даблтри реквием“, авторот Методиј Златанов вели: „Идејата за ’Даблтри реквием’ е низ составувањето на комплетна партитура за реквием, како стандарден мзуички жанр, да истражува во контекстот на еден особен музички идиолект-интермедијалитет-кој ќе биде третиран како визуелна, а во одредени ставови од реквиемот и како конкретна поезија, со можност, овој поетско-музички материјал да се прочита и како конвенционално музичко дело податно за сценско изведување“.

Изложбата „Санктус“ прексиноќа ја отвори Маја Крстевска, директорот на Националната галерија на Македонија која се јавува како организатор. (Т.И.)


Скопје, 9 октомври (МИА) - Петре М. Андреевски ќе биде запишан во историјата на овој народ како еден од неговите најголеми духовни архитекти. Една година од неговото физичко заминување, сведоци сме дека ниту една буква од неговото восхитувачко книжевно наследство не изгуби од својот сјај и од својата актулност и почитуваност. Напротив, истите зборови во неговите дела стануваат уште посилни и попрочитани.

Тоа денеска го истакна претседателот Бранко Црвенковски кој го одликуваше постхумно академик Петре М. Андреевски - творецот кој остави врвни остварувања во поезијата, романот, расказот и драмата. Орденот за заслуги за Македонија Црвенковски и го врачи на сопругата на писателот, Загорка, која во име на семејството се заблагодари за високото признание.

- Петре М. Андреевски беше волшебник со зборовите. Неговата верба во историските корени на македонскиот јазик беа оние одгласи од минатото кои денес ги имаме во неговата поезија и проза. Тие се израз на неговата воодушевеност од големината на јазикот. Неговите се дела се вистински јазични мозаици, во кои авторовата вештина на редоследот на зборовите се неговото волшепство, кое не минува покрај нас како ѕвезда во залез, туку како светлина-патоказ која станува се посилна. Можеби затоа неговите зборови секогаш звучат толку познато, но сепак секогаш кажуваат нешто ново, рече претседателот на државата.

Според академик Героги Старделов, Андреевски во својата литература ја создал најсеопфатната метафора за Македонија и за нејзиниот народ. - Таа метафора се вика Пиреј, тревата што колку и да ја корнеш, никогаш не ќе ја докорнеш и уништиш, зашто ништо не ја ништи таа трева. Со тоа, таа метафора, го преобрази и преосмисли трагизмот на овој народ во негов херојски чин... Неговите романи и неговите песни како да бдееја над Македонија и над сонот за неа. Брзаше да ја досони во својата литература, свесен, како што ќе станеме свесни сите еден ден, дека неа, во нејзиниот историски сеопфат, ја има само во литературата, толку историски неодминливо е сочуван во неа нејзиниот национален и естетски легитимитет, рече Старделов.

Свечената церемонија на врачување на Орденот беше збогатена со извадоци од творештвото на Петре М. Андреевски, прочитани од актерот Никола Ристановски.

Андреевски почина лани на 25 септември, на 72 години. Роден е во 1934 година во демирхисарското село Слоештица. Работел како уредник во Македонската телевизија и во списанието „Разгледи". Членуваше во Македонската академија на науките и уметностите, во Македонскиот ПЕН-центар и во Друштвото на писателите на Македонија.

Во неговиот обемен поетски опус се стихозбирките „Јазли" (1960), „И на небо и на земја" (1962), „Дениција" (1968), „Дални наковални" (1971), „Пофалби и поплаки" (1975), „Вечна куќа" (1987) и „Лакримариј" (1999). Автор е на книгите раскази „Седмиот ден“ (1964), „Неверни години" (1974) и „Сите лица на смртта" (1994), на романите „Пиреј" (1980), „Скакулци" (1983), „Небеска Тимјановна" (1988), „Последните селани" (1987) и „Тунел" (2003), книгата „Драми" (1984), во која влегуваат „Време за пеење" и „Богунемили". Напишал и две збирки стихови за деца „Шарам барам" и „Касни порасни". Остана недовршен неговиот роман „Бежанци“.

Објавени се повеќе избори од неговиот книжевен опус, а во 1984 година му беа објавени избрани дела во пет тома. За романот „Последните селани“ беше македонски кандидат за книжевната награда „Балканика“. Застапуван е во сите антологии на македонската поезија објавувани кај нас и во светот. Добитник е на наградите „11 Октомври", „Браќа Миладиновци" (двапати), „Рациново признание", „Стале Попов" (двапати) и на наградата „Книжевно жезло" на Друштвото на писателите на Македонија.

Претседателот Бранко Црвенковски досега со ордени ги одликуваше претседателите на Република Македонија Киро Глигоров и Борис Трајковски (постхумно), Македонската православна црква, Филозофскиот факултет во Скопје, две бригади во составот на Армијата на Република Македонија, Меѓународниот семинар за македонски јазик, литература и култура при Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“, а им додели и медали на шестмина членови на странски академии на науки и уметности за афирмација на македонскиот јазик и култура во нивните земји. хс/дма/14:47

Посети: {moshits} 


Маја Белева

 И така, ако вие со Христа умревте за световните стихии, тогаш зошто се препирате, како уште да живеете во светот: не се фаќај, не вкусувај, не пипај! ( Кол. 2, 20-21)


 Ова е едно мое доживување на белината, а воедно и на благодатта. Бев слушала многу од постари верни за благодатта, како во изобилство го исполнува човекот во почетокот на неговиот духовен развој. Бев слушала за нивните лични доживувања кога се подготвувале да одат да посетат некој манaстир и за поминот таму. Колку недостижни беа тие отци монаси и монахињи за кои зборуваа. По таквите разговори целото мое битие посакуваше да ги види и запознае.


Опис на фотографија:
Белина. Смирени женски ликови во долги бели хитони. Сите подготвени да го примат монашкиот потстриг. Нивните коси допираат речиси до земи. Наоколу снег. Во тој миг помалку несвесно како да ми се споија во душата сите дотогаш прочитани приказни за прицезите и самовилите. Си реков да тоа е тоа, ете го добив одговорот. Значи тие сепак, постојат. Тоа беше само во тој момент. А потоа разбрав колку е величествено да се откажеш од она што ги нуди светот. Немора да се мажиш/жениш и да живееш според наметнатите стреотипи од кои ти се крева косата на главата и тоа не е најглавната претпоставка на твоето живеење. Слобода. Оковите паднаа. Излезот постои.

 Потоа, следеа многу патувања и тие запознавања, за кои претходно копнеев, се остварија, а сето тоа откровение толку важно во мојот живот е поврзано со белината.  Еве зошто?

 Ќе зборувам за едно време на крајот од годината. Божиќниот пост беше во тек. Случувањата однадвор беа едноставни. Единствената разлика беше таа, што наутро и навечер читав молитви пред божницата и се поучував во т.н. духовен живот, имено веќе имав и духовник. Не помислував дека толку неочекувано и толку радосно ќе ја доживеам благодатта како тоа утро кое ќе го задржам засекогаш во своето паметење. Беше паднал првиот снег таа зима, тоа утро. Чуството го паметам. Се израдував како дете. Зарем толку да се израдувам на еден обичен факт како прв снег? Но, полека ми стана јасно дека милоста Божја се изли над нас тоа особено утро. Се слеаа милоста, благодатта и снегот. Тогаш ми се отвори и душата за поимањето на Бога како Отец, како татко Кој ги љуби своите чеда. Мојата соба стана толку топла и исполнета со сребреникава светлина, што и душата започна да ми се затоплува. Ја зедов книгата и ги читав Поуките од Старец Силуан.


 
Рез:
Овој амбиент ме наведува да проговорам за семејството. Од моите родители кои како и секој викенд си се стишале по своите ќошиња, се наслушнуваат само сигнали. Можеби ќе се видиме за ручек, само што нивното јадење нема да биде посно.... А јас си го минувам времето сеќавајќи се на познатите дизниеви јунаци Том и Џери. Шупливото сирење во кое Џери се сокрива од Том наликува на моето шупливо срце. Во него непосно Џери ја одигрува својата балетска точка, под притисок на Том. Бабата пак, таа е единствениот возрасен што се појавува во таа куќа, но, неа í се гледааат само нозете со закрпените чорапи на петиците. Во неа нема ронка љубов, ниту некаква педагогија. Таа го решава  конфликтот преку насилно исфрлање на оној кој ги предизвикува бељите. Всушност семјество и нема, останале само страстите.... Том и Џери се персонифицирани страсти и ништо повеќе, се разбира во некоја варијанта која би требало да изгледа хумористична. Страст се бори со друга страст и сега која ќе претегне. И децата сето тоа треба како да се нешто криви да го примаат тоа и дури да се смеат. А да не зборувам за цртаните филмови од понов датум,  кои денес сè повеќе виреат на ТВ. Како на пример ”Девојките шпионки”, ”Семејството на Адам” и други. Познато е дека во нашите градинки децата се ”образуваат” гледајќи телевизиски канали со цртани филмови како што е ”Бумеранг”.

 Да продолжам за снегот. Од она мое изненадување со првиот снег, почнав да го доживувам као милост Божја. И понанаму ја доживував благодатта преку снегот. Како да сакаше Господ преку тој контраст на ладниот снег и топлината на благодатта, да ме утеши во тогашната мојата лудост и неразбирање, трчање за ништо. Ситните снегулки искреа допирaјќи ги најразличните површини наоколу паѓајќи, a притоа и моето палто, моето лице, глава. Го доживеав ситниот снежец како порака. Неможев тогаш да разберам што значи ближниот за мене, се мачев долго, долго....Тогаш плачев, но, утехата ја чуствувам дури сега. Сета земја тогаш беше покриена со тенок сребреникав снежен слој и вистинскиот зимски снег сеуште се навестуваше. Барем таа зима. Потоа, го читав житието на Свети Серафим Саровски и случката со неговиот ученик Мотовилов и сето тоа доживување го преточив во една моја аматерска илустрација на Преподобниот.


 Импресии: Филмовите на Тарковски се, може да се каже, едно виртуозно музичко и сликовно дело за потсвеста на човекот (особено филмот ”Соларис”). Дело за маката на возрастувањето, она вистинското, здравото, во Бога. Сите ние сме понекогаш сеуште (доволно често) малечки деца во скутовите на своите родители. Тие пак, можат или да нí помогнат да пораснеме или упорно да нè попречуваат во тоа. Филмовите на Тарковски се филмска слика за душата,  преку  која е претставена  паднатата човечка  природа како се бори да се очисти до сјајот на нејзината првосоздадена убавина.  Очигледна е сличноста со Библијата на оваа филмска миметичка слика, притоа, со задржување на сите главни изворишта податни за уметничко обликување. Архетипските компоненти на душата тука, се навестени преку сликата на музикалното одлевање/течење на водите (во повеќето филмови) и нивниот толку моќен архетипски звук, а пак, сликата на создавањето на светот чинам, преку бескрајноto мирно лелеење на водата, која минувајќи, течејќи и слевјќи се, во секоја стотинка од кадарот понатаму...преку длабочината на зеленилото, тивката пенливост и рефлективното понирање и одблеснување ја навестува творечката моќ на исто толку, ако не и безмерно повеќе убавиот нејзин Творец. Тоа не е некоја многу длабока вода кај Тарковски, тоа се кристално проѕирни поточе или рекичка исполнети со најразлични дребулии, зелени и кафеави листови, како и уметнички неидентификувани ефемерни делови кои нежно брановидно треперат.

Во филмот ”Сталкер” пак, човекот е прикажан во еден речиси ренесансно величенствен модус, (секако овојпат е мошне очебијно  присутно и страдањето и радостотворната тага)  како лежи во водата (таа пак сега ја отсликува неговата духовна состојба),  и е во некоја интимна врска со неа, и секој негов дел е пласитчно потенциран, преку тоа рефлектирање и оцртување со неа, извирање од неа. Сè е ладно и поразително промрзнувачки, дури и грдо и нечисто. А, сите тие урнатини и пустелии  што ги има наоколу ја симболизираат внатрешната состојба на паднатото човештвото. Мене тоа најмногу ми наликува на фреска на паднатиот човекот во боготрагање.

 Ние како бегалци од градот, сакајќи да ја избегнеме сета онаа бркотница и метеж околу прославувањето на ”новата година”, се упативме во манастирот Свети Архангел Михаил во Прилеп. Тој оддалеку се забележува како да е врежан во карпите. Самиот приод до него, ако се оди пеш е многу величествен. Најпрво Варош, а потоа следи патчето кое води кон манастирот и е украсено со расфрлани карпи наоколу, кои ја навестуваат убавината на Марковите кули. Самиот пак манастир е вистинско чудо на убавината. Литургијата тогаш се одвиваше во најголемата просторија на конакот и изобилува со многу порзорци, во стилот на старата македонска градба. Уште кога свештеникот ја започна вечерната служба, тивкиот снежец почна да се излева од наведнатите облаци. Големиот чадрак околу кого е концентрично поставен целиот конак, нí го откриваше погледот кон бескрајно разлеаното Прилепско поле, кое полека започна да белее. Глетката која постепено се исцртуваше низ тој поглед го одземаше здивот. Се стопија во едно боите на  квечерината на таа ноќ на бдението, мирисот на зимата и излевањето на снегот. Сите кои бевме таму чуствувавме особена молитвена извишеност, можеби од самиот факт на неприпаѓање на светот, исчекорување надвор од насилно зацртаните граници на поимање. Ми се чини бевме толку тивки, бело-сребреникави и радосни, како снегот кој надвор се ронеше изобилно. Бевме толку неземно присутни и прозрачни, во топол молитвен пламен.
Некаде околу полноќ литургијата беше на средина, а белината и дебелината на снежниот навев го достигна својот најголем интезитет на убавината изгледајќи како едно големо бело огледало на небото, во согласие со изгледот на полето.   На тоа бдение во таа ладна зимска ноќ, во манастирот во Варош, снегот и благодатта не се штедеа да ги утешат нашите жедни души и покрај тоа што телата нí трепереа од големиот студ.
Ој, бело поле Прилепско, со белината врежано во мојата душа, таа ноќ, низ белите снегулкави точки од бисери благодатни, залог си за  милоста на Бога кон нас бедните луѓе!!!!!


Споредба: Филмот "Носталгија" од Тарковски зборува за тоа колку човекот е вусшност кревок. Колку неизмерно многу му е потребно духовното раководстство, да не се изгуби во големините на светов. Зборува за тоа колку малку нè дели од правилното поимање и живеење на верата од лудилото. Колку во него се искрено прикажани меѓучовечките односи, особено помеѓу една жена поклоничка на својот непреобразен ерос и еден човек кој е многу кревок навидум, но внатре во себе се чини морално непобедлив. ”Носталгија” зборува на длабок филмски јазик, колку е потребно да се разоткрива човековата совест и потсвест и колку многу е јака и функционира беспрекорно интуицијата во најпотребните, пресудни моменти во животот на човекот, особено кај оние луѓе кои го имаат поставено својот живот на здрави духовни основи. Како кога царува духовното се бришат видливите граници и надворешниот видлив свет се сведува на символ или корупка.
Сепак, на крајот повторно, пораката е дека човекот е многу кревок и потребно му е видливо сведоштво на неговата вера. Поразително таговна и вистинита е крајната сцена која се одигрува во манастирот, кога ”носталгичниот” се враќа три пати да го изоди патот со запалената свеќа.  Пораката е всушност дека не треба се поигруваме со својот живот кој  нí е дар, туку дека треба секој момент да го користиме за да ги чиниме добро, најдобро што можеме, нештата кои ни се доверени. На крајот главниот јунак умира, откако ќе го стори единственото можно во тој момент, со кое ќе се постави над темните облаци кои го наткрилуваат светот, и кое можеби му преостанува за да ја победи носталгијата која го пробола зсекогаш неговото битие.


Пресврт:
Нашите родители неможат да не разберат зошто одеднаш вака чудно почнавме да се однесуваме. Зошто не сме повеќе нивните мали маскоти со кои тие насекаде само се фалеа. Зошто станавме толку непоколебливи и се опираме на медиумски промовираниот начин на живот. Неможат да разберат зошто ”умревме и нашиот живот е сокриен во Христа” (Кол. 3, 3). Неможат да разберат одкаде пак таа жед за духовното. Ним сосем им е во ред овој свет. Си го тераат социјалистичкот принцип и воглавном ќеифот. Немаат намера да се променат. За таквите обично се вели: после мене потоп! Сите нивни дела и постапки треба да се сфатат најсериозно и со најголема почит, а тие самите пак не должат ништо. Од ништо во ништо. Празнотија и ладнотија.

 Затоа и снегот е потопол од таквиот живот и ставови.


Антистрофа:
Денес луѓето најчесто се трудат својата потреба за неминливост да ја задоволат најчесто со снимање на своите семејни свечености со видео камери, притоа правејќи се себеси небаре се холивудски ѕвезди, а фото-апаратите речиси се присутни секаде и во секоја прилика. Порано луѓето имале по-ословесени ставови во целина, се разбира ако биле воцрковени, па така и кон сликањето или фотографирањето. Сето тоа се правело смирено и со некој повозвишен смисол. Луѓето денес како да заборавиле колку е важен стремежот кон вечноста преку украсувањето на внатрешниот човек, па целосно се завртиле кон надворешноста.

Тие особено тешки години од животот јас се утешував во текот на целата година со онаа божиќна радост и милост на снегот која ми се откри. Знам дека со ништо не ја бев заслужила. Годините си минаа часкум, а јас незнаев  дали е Божиќ или Великден. Тоа време кога благодатта нí се дава дарум, во сеќавањето го доживувам како боите Христовата икона: сината и црвената. Навистина имаа право постарите верни за почетничката благодат. Потоа доаѓа периодот во кој духовниот труд функционира поинаку.


Бело езеро:
во ова писание за белината и благодатта одговара и атрибутот кој најчесто му се додава на Охридското езеро. Уште во пределите ко водат накај езерото се насетува некаква бела светлина која  ја навестува, така да кажам, грандиозната белина од благодат присутна крај езерото. Сî околу езерото и околните манастири се капе во таа бела светлина. Кога првиот пат го посетив Охрид и зачекорив во Црквите и манастирите, носев со себе фотоапарат. Моите пријатели ми беа водичи и одлично се снаоѓаа во таа улога. Јас пак сакав сите нив во тој волшебен амбиент да ги фотографирам. Се зачудив што на некои од нив тоа им беше дури и пријатно. Фотогафиите и ден денес ми нудат прекрасни спомени. Мислам дека и тие имаат дел од нив.

Господ ме утешуваше, кога сеуште талкав како изгубено и распојасано сираче дошепнувајќи ми ги во внатрешноста сеќавањата на моето осаменичко детство. За зимските ноќи кои беа преисполнети со снежни навеви. Тогаш сакав да си легнувам на каучот во кујната затоа што беше сместен под прозорецот. Да, и тогаш неизбежната улична светлика ми го откриваше тој прекрасен бескраен снежен бел свет. Не можам да определам дали ги следев аглите под кои ветрот го расфрлаше наносот од снег или пак бев маѓепсана од неизмерниот број на ситните снегулки. Сепак го чуствував тој момент, таа средба со нив преку прозорецот како мошне присна, блиска, како шепотење. Како говор кој мене ми е упатен. И така моето ранливо детско срце се утешуваше, исто како што и сеќавањето на тоа сега ме утешуваше.

Имаше пак, некои периоди во мојот живот кога духовната борба достигнувше некаква крајна граница и одмерувањата мораа да започнат со оние кои нí нанесуваа најмногу болка. Милоста Божја ја чуствував постојано, а однадвор тоа изгледаше така бледникаво и неимпозантно. Единствените украсени божиќни елки за кои знаев тогаш беа светликавите елки од лампиони  низ осамениот град, а за време на велигденските празници трошните црвени јајца го красеа само фрижидерот.


Паралела: Господ ме поучи и со осознавњето на тоа дека бракот може вистински љубовно да функционира само ако е крунисан со венчание во Црква.  Само така заедницата помеѓу двајца луѓе не ќе постане заеднички пекол. Само преку живеењето на маченичкот етос, бракот се осветува и станува благословен.

Ниските зимски температури носат и позитивни работи. Напати првиот поглед по будењето нí го разубавува со смрзнати шари украсениот прозор. Ако добро си ги прочитаме утринските молитви, целиот ден нí минува проткаен со таа радост, радост на смрзнатите зимски шари. Се чуствуваме заштитени и не нí е тешко да ги извршиме и најтешките обврски. Во прошетките под тмурните зимски облаци, ќе не израдува непоколебливоста и изразитата убавина во зима на зимзелените дрвја. Тоновите на нивото зеленило и полните ливчиња, игличките и бобинките, како да нí даваат сила и ние да издржиме. Оти секое годишно време е убаво на свој начин.
 
Ексод: Веќе подолго време внатрешнатa светлина и благодатта се заменети или затскриени со рефлектори и неони. Внатрешната убавина е засенета со шминка, гардероба и фризура. Се чуствуваме видени само ако нé има на телевизија или во весник, а прифатени ако наликуваме како оние кои не бомбардираат од рекламите и комерцијалните филмови. Се чуствуваме претставителни ако сме средени однадвор, или ако се прошетаме на добро осветлени и луксузни места. Во каква состојба се наоѓа нашата душа не ни е  воопшто важно. Дали Бог нé видел, тоа е прашањето?
 




Премин Портал
Објавено на: 2006-12-02

Софија Грандаковска
Од збирката Препечено сонце

ТРИ

angel.tri.jpg

Надевајќи се
Сè станува полесно
Во овој свет за љубов заветен
Во овој свет од нељубов разгмечен.


Верувајќи
Го раснеш човекот во себе
Пред секое зло што како најголемо добро
Сака да го види човекот обезЉубен.

Премудрост,
Да останеме во живот
Заедно ние.


Видео содржини

Икона на Мајката Божја Одигитрија

Ное 16, 2018
Помага при сите болести, лекува од најтешки болести, опседнатост од нечиста сила и ги штити малите деца.

Руски Светец Александар Свирски

Сеп 29, 2018
Рускиот светец Александар Свирски - мошти со бела боја и кожа стара повеќе од 500 години, како да е жив

Поуки од Светите Отци

krusevoexport

Наука и Култура

Февруари 14, 2019

Карикатурите на Златко Крстевски од Прилеп прошетале низ цел свет

Светот доволно го знае Крстевски. Импресивен е неговиот пат низ светските изложби, работилници, музеи. Го има во повеќе меѓународни антологии во Јапонија, Во 1990 година учествувал на Цетинскиот салон на современа ликовна уметност во Црна Гора, во музејот Миа…
Јануари 21, 2019

Најбогатите 26 луѓе на светот поседуваат исто колку и најсиромашните 3,8 милијарди луѓе

Оксфам пресметале и дека богатството на 2.200 милијардери околу светот во 2018 пораснало за 900 милијарди долари, или по 2,5 милијарди долари на ден. Ова е раст од 12% на богатството на најбогатите луѓе, додека за истиот период најсиромашниот дел од светската…

Катица Ќулавкова е добитник на меѓународната награда „Антево слово“ во Италија

Јан 21, 2019 Литература 103
По објавениот повик за испраќање на песна по слободен избор за учество на вториот…

Православната црква мора да има исти критериуми за сите народи

Јан 04, 2019 Интервју 224
Или секој народ и секоја држава треба да имаат своја самостојна црква, или ниту еден…

Просветител и апостол на македонизмот

Светиклиментовото дело како основоположник на македонската просветителска и духовна…

Беседи

Архимандрит Партениј: Вистинската среќа – средба со Христа

Архимандрит Партениј: Вистинската среќа – средба со Христа

Како што чувме денес од Евангелието, тој, воден од Светиот Дух, влегол во храмот во моментот кога праведниот Јосиф и Преблагословената Дева Марија Го донеле Младенецот, за според тогашниот закон,...

Митрополит Тетовско-гостиварски г. Јосиф: Пред Бога сите сме еднакви

Митрополит Тетовско-гостиварски г. Јосиф: Пред Бога сите сме еднакви

Од црковната историја сме сведоци дека многупати се појавиле раздори и несогласувања во Црквата, но никогаш Бог нè дозволувал тоа неразумие да надвладее. Уште во апостолско време, Посланието сведочи дека...

Епископ Јаков Полјански: „Денес дојде спасението на овој дом“

Епископ Јаков Полјански: „Денес дојде спасението на овој дом“

Многупати сум говорел дека живееме во карактеристично време. Не ги сакаме фанатизмот и апокалиптичниот дух во Црквата, ниту пак, да говориме дека живееме во последните времиња. За оној што живее...

 о. Горан Стојчевски: ЛИТУРГИСКИ МИГ ВО СЕКОЈДНЕВНИОТ ПОДВИГ

о. Горан Стојчевски: ЛИТУРГИСКИ МИГ ВО СЕКОЈДНЕВНИОТ ПОДВИГ

За мене е подобра видливата убавина, отколку убавината изразена во зборови, претпочитам богатство, што е во рацете, отколку богатство вообразено на сон; сакам мудрост, која не сјае на зборови, а...

СВЕТИ АПОСТОЛ ПАВЛЕ - КОНТИНУИТЕТ НА ХРИСТИЈАНСКИОТ ИДЕНТИТЕТ

СВЕТИ АПОСТОЛ ПАВЛЕ - КОНТИНУИТЕТ НА ХРИСТИЈАНСКИОТ ИДЕНТИТЕТ

Токму тој конинуитет на овој христијански идентитет кој е спознаен и пренесен од Светите Отци во три степени според начинот на животот во Христа, очистување, просветлување и обожение се поврзува...

БEСEДА за тoа какo на Бoга му e најмил чoвeкoт и на чoвeкoт - Бoг

БEСEДА за тoа какo на Бoга му e најмил чoвeкoт и на чoвeкoт - Бoг

Љубoвта на хрстијанинoт, пак, би мeжeла да рeчe: “Ти, Гoспoди, ми даваш здравјe и тoа e дoбрo. Ти ја палиш свeтлината, пушташ дoждoви, сo грoм вoздухoт гo oсвeжуваш и тoа...

БEСEДА за таинствeнoтo Бoжјo Трoјствo

БEСEДА за таинствeнoтo Бoжјo Трoјствo

Вoдата и крвта гo прават тeлoтo, а духoт e дух. “Тeлoтo сака спрoтивни рабoти на духoт, а духoт – спрoтивни на тeлoтo” (Гал. 5:17), штo значи дeка нe сe eднo,...

СЛОВО НА СВЕТОТО БОГОЈАВЕНИЕ    на нашиот свет отец Јован Златоуст

СЛОВО НА СВЕТОТО БОГОЈАВЕНИЕ на нашиот свет отец Јован Златоуст

Христос се бори, а јас венец примам! Он војува против ѓаволот, а јас ја земам победата над ѓаволот! Он ја смачкува главата на змијата во вода, а јас како законски...

БEСEДА за нашата нeмoќ бeз Гoспoда Христа

БEСEДА за нашата нeмoќ бeз Гoспoда Христа

Нашиoт Гoспoд нeмал oбичај да збoрува прeувeличeнo. Ничии збoрoви вo свeтoт нe сe пooдмeрeни oд Нeгoвитe. Па кoга Oн вeли дeка бeз Нeгo нe мoжeмe да направимe ништo тoгаш тoа...

« »